Jump to content

ကျန်းမာသန့်ရှင်းရီး

ဝီကီးပီးဒီးယား က
ပုံကြီးချဲ့ထားရေ အီးကိုလိုင် ဘက်တီးရီးယား

ကျမ္မာသန့်ယှင်းရီး စွာ ကျန်းမာရီးကိုမြှင့်တင်ပီးဖို့ လူတိထိတွိနိန်ရေ စွန့်ပစ်ပစ္စည်း တိ၏ ဖီးဥပါဒ်အန္တရာယ်တိကို ကာကွယ်ခြင်းကတဆင့် ရှင်းသန့်စင်ကြယ်လို့ ရောဂါမဖြစ်စီနှိုင်ရေ နည်းလမ်းတိဖြစ်တေ။ ဖီးဥပါဒ်အန္တရာယ်တိစွာ ရောဂါတိ၏ ဇီဝကမ္မဗေဒဆိုင်ရာ ၊ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာ (တနည်း) ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာအရာတိ ဖြစ်နှိုင်ရေ။ ကျန်းမာရီးပြဿနာတိ၏ အခြီခံအကြောင်းဖြစ်နှိုင်ရေ စွန့်ပစ်ပစ္စည်းတိမာ လူနန့် တိရစ္ဆာန်ရို့၏ ချီးတိ၊ စွန့်ပစ်ပစ္စည်းအစိုင်အခဲတိ၊ အိမ်သုံးအညစ်အကြီးရီတိ (မိလ္လာအညစ်အကြီး၊ စုတ်ပဲ့ပေရီတိ၊ ဆဖိုရီတိ)၊ စက်မှု ဆိုင်ရာစွန့်ပစ်ပစ္စည်းတိနန့် စိုက်ပျိုးရီးဆိုင်ရာ စွန့်ပစ်ပစ္စည်းမျြားရို့ ဖြစ်တေ။ ရှင်းသန့်စင်ကြယ်လို့ ရောဂါ မဖြစ်စီချင်သော အကာအကွယ်ပြုခြင်းနည်းလမ်းတိကို အိန်ဂျန်နီယာစွမ်းအင်ဖြီယှင်းနည်းတိ အသုံးပြု ခြင်း (နမူနာ- ဟာရီစနစ်၊ စွန့်ပစ်ရီတိ ထိန်းသိမ်းပြုပျင် ဆောင်ရွက်မှု)၊ ရိုးစင်းယင့်နည်းပညာတိမာ (နမူနာ- မားအိမ်သာတိ၊ မိလ္လာကန်တိ) တနည်း တကိုယ်ရီသန့်ရှင်းရီး အလိ့အကျင့်တိ၊ (နမူနာ- ရိုးယှင်းရေသပုံဖြင့် လက်ဆီးခြင်းတိ) ရို့ဖြစ်တေ။

ကျမ္မာသန့်ယှင်းရီးဆိုရေ စကားရပ်ကို တိကျရေရှုဒေါင့်တိ၊ အမြင်အယူအဆတိ၊ နီရာဌာနများ တနည်း နည်းဗျူဟာတိ ရို့သို့ အသုံးချနှိုင်စွာမာ ဧချင့်ပိုင် ဖြစ်တေ -

  • အခြီခံကျမ္မာသန့်ယှင်းရီး - အိမ်ထောင်မှုအဆင့်မာ လူရို့၏ ချီးတိအား စီမံခြင်းကို ညွှန်းဆိုရေ။ ယင်းအခေါ်အဝေါ် အသုံးအနှုန်းရေ ထောင်စုနှစ် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုပန်းတိုင်၏ ပစ်မှတ်ရို့ ဖော်ပြဖို့အတွက် အသုံးပြုရေ ညွှန်ပြချက်တိ ဖြစ်တေ။
  • တည်နီရာဟိ ကျမ္မာသန့်ယှင်းရီး- စွန့်ပစ်ပစ္စည်းတိစုဆောင်းခြင်းနန့် ထိန်းသိမ်းပြုပျင် ဆောင်ရွက်မှု ကို ယင်းပစ္စည်းမြှုပ်နှံရေနီရာမာ ပြုလုပ်ပြီးကေစီးခြင်း၊ နမူနာတိမာ - တွင်းတူးအိမ်သာတိ၊ မိလ္လာ ကန်တိနန့် အင်ဟော့(ဖ်)ကန်တိ
  • အစားအသီာက် ရှင်းသန့်စင်ကြယ်ခြင်း - အစားအသီာက် လုံခြုံစိတ်ချရမှုကို သေချာစီရေ ရှင်းသန့်စင်ကြယ်လို့ ရောဂါမဖြစ်စီနှိုင်ရေ စီမံဆောင်ရွက်ချက်တိကို ညွှန်းဆိုရေ။
  • ပတ်ဝန်းကျင်ရှင်းသန့်စင်ကြယ်ခြင်း - ရောဂါကူးစက်ပြန့်ပွားမှုတိနန့် ဆက်စက်လို့ ဖြစ်ပေါ်စီရေ ပတ်ဝန်းကျင်အခြီခံအကြောင်းအချက်တိကို ထိန်းချုပ်ခြင်း၊ ယင်းအမျိုးအစားရို့၏ အထက်ဆင့်စီစိုင်မှု တိမာ စွန့်ပစ်ပစ္စည်းအစိုင်အခဲတိ စီမံဆောင်ရွက်မှု၊ ရီနန့် ရီဆိုးရီညစ်တိ ထိန်းသိမ်းပြုပျင် ဆောင်ရွက်မှု၊ စက်မှုဆိုင်ရာ စွန့်ပစ်ပစ္စည်းများ ထိန်းသိမ်းပြုပျင် ဆောင်ရွက်မှု၊ အသံနန့် ညစ်ညမ်းစီမှုတိကို ထိန်းချုပ်ခြင်း ရို့ဖြစ်တေ။
  • ဂေဟဗေဒဆက်နွယ်မှုနန့် ဆိုင်ရေ မိလ္လာရေဆိုးနုတ်စနစ် - လူနန့် တိရစ္ဆာန်ရို့၏ စွန့်ပစ်ပစ္စည်း တိကသဘာဝနန့် အာဟာရဖြစ်စီရေ တကြော့ပြန်ပနာစီခြင်း အယူအဆနန့် ချိုင်းကပ်မှု။

ရှီးဦးအစောဆုံး သက်သီပြချက်ဖြစ်စီသော မြို့တော်ရှင်းသန့်စင်ကြယ်ခြင်းကို ဟာရက်ပါ၊ မိုဟင်ဂျိုဒါရို ရို့မာ တွိမြင်ရဖို့ဖြစ်ပြီးကေ၊ မကြာမတင်ကာလက အင်ဒုမြစ်ဝှမ်း ယိုင်ကျေးမှု၏ ရက်ဟီဂါဟီမာ ရှာဖွီ တွိဟိခရေ။ ယင်းမြို့တော်စီမံချက်မာ ကမ္ဘာ၏ ပထမဆုံးအနိန်နန့် မြို့တော်၏ ရှင်းသန့်စင်ကြယ်ခြင်း စီမံ ချက်တိ ပါဝင်ခရေ။ မြို့တော်အထဲ တဦးချင်းအိမ်တိအထဲ တနည်း စုဝေးထားရေ အိမ် အုပ်စုတိအထဲ၊ အုတ်တွင်းတိက ရီတိကို ရဟိခကတ်တေ။ အခန်းတခန်းကို ရီချိုးခန်းအဖြစ် သတ်မှတ် ဖယ်ထားပြီးသား၊ စွန့်ပစ်ရီတိကို ဖုံးအုပ်ထားရေ ရီမြောင်းတိအတွင်းကို တိုက်ရိုက်ရောက်ဟိစီပြီး ယင်းရီမြောင်းတိစွာ အဓိကလမ်းတိကို ဦးတည်ပါရေ။ အိမ်တိကို အထဲပိုင်းကျယ်ပြန့်ရေ နီရာတိနန့် ငယ်ရေ လမ်းတိကို ဖွင့်လှစ်စီခရေ။

ရောမမြို့တော်တိနန့် ရောမဟိအပန်းဖြီအိမ်တိမာ ရီပီးဝီရီးနန့် ရီဆိုးနုတ်ရီးညစ်တိအတွက် အခြီခံ အချက်တိဟိရေ။ ပွန်ပီပိုင်ယှောင် မြို့မာ ရီတိကို လမ်းထက်မာ ဝီငှပီးနိန်ပြီးကေ၊ ကျောက်တုံးတိး၊ သစ်သားတိရို့နန့် ရီမြောင်းတိဆောက်လုပ်ထားခြင်းတိစွာ လူနီထူထပ်ရေ နီရာတိက ရီဆိုးရီညစ်တိကို စုဆောင်းဖို့နန့် ဖယ်ယှားပစ်ဖို့ရို့အတွက် ဖြစ်တေ။ ဥပမာအနိန်နန့် ရောမမြို့မာ ကလိုအာကာမက်စီမာ ကို တိုင်ဘာမြစ် အတွင်းကို စီးဆင်းစီပိုင် ဖြစ်၏။ ယေကေလဲ အလယ်ပိုင်းခေတ်တိ စောစောပိုင်း ထိအောင် ဥရောပနီရာအများစုမာ တခြားသောကျမ္မာသန့်ယှင်းရီးအတွက် မှတ်တမ်းအနည်းငယ်ရာ ဟိခရေ။ ကျန်းမာရီးနန့် ပြည့်စုံခြင်းမဟိရေ အခြီအနီတိနန့် လူဦးရွီထူထပ်မှုတိက အလယ်ပိုင်းခေတ်တိ အထဲ ဥရောပနန့်အာသျှ ရို့ကို ဖြတ်သန်းလို့ ကျယ်ပြန့်ပြန့်နှံ့ခရေ။ အဖြေရလဒ်အားဖြင့် ဂျပ်စတီနီယမ်ပလိတ်ရောဂါ (၅၄၁-၄၂)နန့် အမဲရောင်သီဆုံးခြင်းဟုခေါ်သော ဘူဘိုးနစ်ပလိတ်ရောဂါ(၁၃၄၇၁၃၅၁) ရို့ကဲ့သို့သော တကမ္ဘာလုံးကူးစက်ပျံ့နှံ့ရေအထိ သက်ရောက်မှုဟိရေရောဂါတိ ဖြစ်ပေါ်လှာခပြီးကေလူသန်းပေါင်းဆယ်ပေါင်းများစွာကို သီကြီစီခလို့ လူမှုရီးအသိုင်းအဝန်းကို လုံးဝဥဿုံ ပြောင်းလဲစီခရေ။[၁]

အလယ်ပိုင်းခေတ်အချိန်တိ
[တီးဖြတ်ပါ | အရင်းအမြစ်ကိုတီးဖြတ်ပါ]

တခုလုံးအထဲနို့စို့အရွယ်နန့်အချေတိ၏ မြင့်မားသောသီဆုံးမှုစွာ ဥရောပမာနီရာအနှံ့ဖြစ်ပေါ်ခရေ။ ယင်းစွာကျန်းမာသန့်ယှင်းရီးချို့တဲ့မှုကြောင့် ရာမက စိုက်ပျိုးရီး ထက် ပိုပြီးကေအယင့်ယင် တိုးပွားလာရေလာရေ လူဦးရွီအတွက် အစားအစာ လောက်ငှမှုမဟိခြင်း တိကြောင့် ဖြစ်တေ။ ယင်းကို ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်ရေ အုပ်ချုပ်သူတိက ပြည်သူတိကို တနားတခါ စစ်ပွဲတိုက်ခိုက်မှုတိနန့် ဂုတ်သွီးစုပ်မှုတိကြောင့် ဆက်လက်ပြီးကေ ပိုပြီးကေဗလဗွီသတ်ပါလတ်တေ။ ယင်းအချိန်က ပျမ်းမျှ လူရို့၏ အသက်စွာ အမှန်အကန် “ရွံ့ရှာဖွယ်၊ လူမဆန်စွာပိုင် တိုတောင်းခရေ။”

ရီဆိုးရီညစ်တိ ရှင်းသန့်စီခြင်း

[တီးဖြတ်ပါ | အရင်းအမြစ်ကိုတီးဖြတ်ပါ]

ရီဆိုးရီညစ်တိ စုဆောင်ခြင်း

မြို့ဧရိယာတိမာ စံနှုန်းဟိရေ ရှင်းသန့်စင်ကြယ်ခြင်းနည်းပညာတိစွာ ရီဆိုးရီညစ်တိကို ရေဆိုး ပိုက်တိအထဲ စုဆောင်းခြင်း၊ ယင်းကို ရီဆိုးရီညစ်တိကို ထိန်းသိမ်း ပြုပျင် ဆောင်ရွက်ရေ စက်ရုံတိမာ ပြန်ပနာ အသုံးပြုဖို့၊ တနည်း မြစ်တိ၊ ကန်တိ တနည်း ပင်လယ်အတွင်းကို စွန့်လွှတ်ဖို့ လုပ်ဆောင်ကတ်ခြင်းတိ ဖြစ်တေ။ ရီဆိုးပိုက်တိကို ကောင်းမွန်ရေ ရီဆိုးထုတ်စနစ်နန့် တွဲဖက်ထားခြင်း၊ တနည်း မိလ္လာကန်တိပိုင် ယင်းရို့မှ သီးသန့်ခွဲထားခြင်းတိဟိပါယင့်။ တွဲဖက်ထားရေ ရီဆိုးပိုက်တိကို အလယ်ပိုင်း၊ ရှီးကျရေအပိုင်း တနည်း မြို့ဧရိယာတိမာ အစိုင်အလာအတိုင်း တွိဟိရတတ်ရေ။ မို့လို့ထန်ခြင်းနန့် မလောက်ငှရေ ပြုပျင်ထိန်းသိမ်းခြင်းတိက တွဲဖက်ထားရေ ရီဆိုးပိုက်တိကို လျှံကျစီခြင်း၊ တနည်း မိလ္လာကန်တိကို လျှံကျစီခြင်းရို့ကို ဦးတည် ဖြစ်ပေါ် စီရေ။

ယင်းရေ အနည်းနန့်အများအားပျော့ရေ မိလ္လာအညစ်အကြီးတိကို ပတ်ဝန်းကျင်သို့ပို့လွှတ်လိုက်ခြင်းဖြစ်တေ။ စက်ရုံတိစွာတနားတခါရီဆိုးရီညစ်တိကို မြူနီစပယ်ရီဆိုးပိုက်တိအတွင်းကို ပို့လွှတ်ခပြီး၊ ယင်းရေ စက်ရုံတိက သူရို့၏ ပို့လွှတ်မှုတိကို ကြိုတင်ပြင်ဆင်ဆောင်ရွက်မှု မဟိပါက၊ ရီဆိုးရီညစ်စီမံဆောင်ရွက်မှု စနစ်ကို ဗလဗွီသတ်စီနှိုင်ရေ။ သမားရိုးကျ ရီဆိုးရီညစ်စုဆောင်းမှု စနစ်တိ၏ ကြီးမားရေ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ကုန်ကျစရိတ်များ သည် ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံတိအား တတ်နိုင်ဖို့ ခက်ခဲစီရေ။ ‌ယေအတွက်နန့် အချို့ နိုင်ငံတိမာ အရာနည်း လမ်းဖြစ်ရေ ကွန်ဒိုမီနီယမ် ဟာရီစနစ်ပိုင်ယှောင် ရီဆိုးရီညစ်စုဆောင်းမှုစနစ်တိကို မြှင့်တင်လုပ်ဆောင်လာကတ်တေ။ ယင်းမာ ပိုပြီးကေငယ်ရေ အချင်းဟိရေ ပိုက်လိုင်းတိအား ပိုပြီးကေနိမ့်သော ဇောက်အနက်တိမာ အသုံးပြုရေ ရှီးရိုးဟာရီစနစ်ဖြင့် ကွဲပြားခြားနားရေ ကွန်ယက်ဆက်နွယ်မှု ပုံစံတိနန့် ဖြစ်တေ။

ရီဆိုးရီညစ်ထိန်းသိမ်းပြုပျင် ဆောင်ရွက်မှု

[တီးဖြတ်ပါ | အရင်းအမြစ်ကိုတီးဖြတ်ပါ]
ရီဆိုးရီညစ်ထိန်းသိမ်းပြုပျင်ဆောင်ရွက်မှုစက်ရုံ၊ ဩစတြေးလီးယား

ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံတိ၏ မြူနီစပယ်ရီဆိုးရီညစ် ဆောင်ရွက်မှုစနစ်စွာ ဂုချိန်ခါ ကျယ်ပြန့်စွာ ပျံ့နှံ့နီပါရေ။ ယေကေလဲကမ္ဘာနန့်အဝှမ်းမူမဟုတ်သီးပါ။(နည်းပညာတိ လွှမ်းခြုံကြည့်ခြင်းအတွက် ရီဆိုးရီညစ်ထိန်းသိမ်းပြုပျင်ဆောင်ရွက်မှုမာကြည့်ပါ)ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံတိမာ များစွာသော ရီဆိုးရီညစ်တိကို ပြုပျင်စီရင်ခြင်းမဟိဘဲ ပတ်ဝန်းကျင်သို့ ပို့လွှတ်နီပါရေ။ နမူနာ- လက်တင်အမေရိကမာ ၁၅% လောက်ငရီစုဆောင်းပြီး ဟာရီခြင်းတိကိုရာ စီစိုင် ဆောင်ရွက်ခရေ။ (လက်တင်အမင်ရိက ရီပီးဝီရီးနန့် ရီဆိုးထုတ်စနစ် မာကြည့်ပါ)

ရီဆိုးရီညစ်တိကို ပြန်ပနာအသုံးပြုမှု

[တီးဖြတ်ပါ | အရင်းအမြစ်ကိုတီးဖြတ်ပါ]

ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံတိမာ ပြုပျင်ထားခြင်းမဟိရေ ရီဆိုးရီညစ်တိကို ရီသွင်း စိုက်ပျိုးခြင်းတိမာ ပြန်ပနာအသုံးပြုခြင်းစွာ အများဆုံးအသုံးပြုမှုဖြစ်တေ။ ပြုပျင်ထားပြီးသား ရီဆိုးရီညစ်တိကို ရှုခင်းသာယာစီဖို့ ပြုပျင်ခြင်းလုပ်ငန်းတိ၊(အထူးအနိန်နန့်ဂေါက်ကွင်းတိမာ)။ ရီသွင်းစိုက်ပျိုးခြင်းတိနန့်စက်မှုလုပ်ငန်းတိမာ ပြန်ပနာအသုံးပြုမှုတိသည်တိုးမြှင့်ကျယ်ပြန့်ပျံ့လာရေ။ များစွာသော မြို့ပတ်လည်နန့် ကျေးရွာဧရိယာတိမာ အိမ်ထောင်စုတိစွာ ရီဆိုးပိုက်တိနန့် ဆက် သွယ်ထားခြင်းမဟိပါ။ ယင်းရို့စွာ သူရို့၏ စွန့်ပစ်ရီတိကို မိလ္လာကန်တိ တနည်း တခြားသော ပုံစံနန့် ဆိုက်နီရာက မိလ္လာရီဆိုးနှုတ်စနစ်တိသို့ ပို့လွှတ်ပါရေ။

ဂေဟဗေဒဆက်နွယ်မှုနန့်ဆိုင်ရေ မိလ္လာရီဆိုးနှုတ်စနစ်

[တီးဖြတ်ပါ | အရင်းအမြစ်ကိုတီးဖြတ်ပါ]

ဂေဟဗေဒဆက်နွယ်မှုနန့်ဆိုင်ရေ မိလ္လာရီဆိုးနှုတ်စနစ်ကို တခါတရီမာ သမားရိုးကျဖြစ်ရေ မိလ္လာရီဆိုးနှုတ်စနစ်အား အခြီခံကျသော အရာနည်းလမ်းရွီးချယ်မှုအဖြစ် ဖော်ပြခကတ်တေ။ ဂေဟဗေဒဆက်နွယ်မှုနန့်ဆိုင်ရေ မိလ္လာရီဆိုးနှုတ်စနစ်စွာ ရီအိမ်တိကို မြီဆွီးဖြစ်စီဖို့ တနည်း ပိုးကောင်တိနန့် မြီဆွေးဖြစ်စီရန်အပေါ် အခြီခံပြီး၊ ဆီးနန့် ကျင်ကြီးရို့ကို အပိုခွဲခြားခြင်းနန့် သန့်စင်ခြင်းနန့် တကြော့ပြန်ပနာခြင်းတိ ပြုလုပ်ခြင်း ဖြစ်တေ။ ဧချင့်ပိုင်အားဖြင့် ယင်းက ကျင်ကြီး နန့် ကျင်ငယ်ရေ ပါရေ ရီဆိုးရီညစ် ဖန်တီးဖြစ်ပေါ်မှုကို ဖယ်ထုတ်ပစ်ပြီး ကျင်ကြီးမှ ရောဂါဖြစ်ပွားစီရေ ပစ္စည်းတိကို ရီဆိုးရီညစ် (ဆီး) တခုတရီထဲမာ တည်ဟိနေခြင်းက ဖယ်ယှားပစ်စီရေ။ တကယ်လို့ ဂေဟဗေဒဆက်နွယ်မှုနန့်ဆိုင်ရေ မိလ္လာရီဆိုးနှုတ်စနစ်ကို ကျင့်သုံးခပါက၊ မြူနီစီပယ် ရီဆိုးရီညစ်တိစွာ ဆဖိုစွန့်ပစ်ရီတိရာ ပါဝင်ဖို့ဖြစ်ပြီးကေ၊ ယင်းကို ဥယျာဉ်၊ ပန်းခြံတိအတွက် တကျော့ပြန်အသုံးချနှိုင်ရေ။ ဇာပိုင်ဆိုစီ အချို့ ကိစ္စရပ်တိမာ မီးခိုးရောင်ရီတိကို ဆက်လက်ပြီးကေ ရီဆိုးပိုက်တိသို့ ပို့လွှတ်စီခရေ။

ကျမ္မာခြင်းသန့်ယှင်းရီးနန့် ပြည်သူ့ကျန်းမာရီး

[တီးဖြတ်ပါ | အရင်းအမြစ်ကိုတီးဖြတ်ပါ]

စွန့်ပစ်ပစ္စည်းတိ သပ်သပ်ထားခြင်း၏ အရေးကြီးမှုတိသည် ရေနန့် ရေဆိုးထုတ်စနစ် ရို့နန့် ဆက်နွယ်နီရေ ရောဂါတိ ကာကွယ်ဖို့ ကြိုးပမ်းမှုကို မူတည်နီပါရေ။ ယင်းက ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံတိ နန့် ယင်းနည်းပိုင်ပင် ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံတိ နှစ်ခုစလုံးအတွက် ခြားနားသော ဒီဂရီအတိုင်းအစွာတိဖြင့် ထိခိုက် စီပါရေ။ နှစ်စိုင် ၅ သန်းမျှသော လူရို့က ကာကွယ်မှုပြုနှိုင်ရေရီမှ သယ်ယူလာရေ ရောဂါတိကြောင့် သီဆုံးနိကတ်ရေဟု ခန့်မှန်းကတ်တေ။[5] ယင်းက မလောက်ငရေ ရီဆိုးနှုတ်စနစ်တိနန့် ကျန်းမာရီး နန့် ညီညွတ်ရေ အလိ့အကျင့်တိ၏ အဖြေရလဒ်တိဖြစ်တေ။ ကျမ္မာသန့်ယှင်းရီး၏ သက်ရောက်မှုတိစွာ လူ့အဖွဲ့အစည်းထက်မာ ကြီးမားရေ အကျိုးသက်ရောက် မှုတိကို ဖြစ်ပေါ်စီရေ။ ဂရစ်ဖင်၏ ထုတ်ဝီခပြီးကေဖြစ်ရေ ပြည်သူ့ကျမ္မာသန့်ယှင်းရီးသက်သီပြချက်လိလာမှုက မြင့်မားရေ ကျမ္မာရှင်းသန့်ခြင်းစွာ ပိုပြီးကေရေ စွဲဆောင်မှုတိကို ထုတ်လုပ်ပီးရေလို့ ဆိုထားရေ။

တကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ တိုးတက်လာရေ မိလ္လာစနစ်

[တီးဖြတ်ပါ | အရင်းအမြစ်ကိုတီးဖြတ်ပါ]

WHO နန့် UNICEF ရို့ ပူးတွဲစောင့်ကြည့်ရေ အစီအစိုင်မှ ရီနန့်မိလ္လာကို တိုးတက်ရေ မိလ္လာစနစ် အနိန်နန့် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်တိမာ-

  • ပြည်သူလူထု၏ ရီဆိုးပိုက်တိသို့ ဆက်သွယ်ထားခြင်း
  • မိလ္လာကန်စနစ်သို့ ဆက်သွယ်ထားခြင်း
  • ရီလောင်းချဖောင်သာတိ
  • ရိုးစင်းရေ ကျင်းချဖောင်သာတိ
  • လီဝင်လီထွက်ဟိရေ တိုးတက်လာရေ ကျင်းချဖောင်သာတိ

ထိုအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်အရမူ ၂၀၀၈ ခုနှစ်မာ ကမ္ဘာလူဦးရွီ၏ ၆၂% စွာ တိုးတက်လာရေ မိလ္လာစနစ် ကို အသုံးပြုလာခကတ်တေ။ ယင်းရေ ၁၉၉၀ ခုနှစ်ထက် ၈% တိုးမြှင့်လာ၏။ ယင်းတဝက်ထက် စိကေချေပိုပြီးကေသော တနည်း ၃၁% သော ကမ္ဘာ့လူဦးရွီက ရီဆိုးပိုက်တိနန့် ဆက်သွယ်ထား သော အိမ်တိမာ နီထိုင်ကတ်ရေ။ အားလုံးကို ခြုံငုံပြီးကေ ၂၅ ဘီလီယံဟိရေ လူဦးရွီစွာ တိုးတက်လာရေမိလ္လာစနစ်ကို အသုံးမပြနိူင်ခွင့်မဟိသိမ့်ပါ။ဒေပိုင်နန့်အများသုံးအိမ်သာတိ(တနည်း)ပြင်လယ်ဂေါင်ဟိကျင်းအိမ်သာတိပိုင် ပြင်လယ်ဂေါင်မာကျင်းကြီးစွန့်ခြင်းတိ(တနည်း) ကျန်းမာရီးကို ထိခိုက်စီနိုင်ရေ ပုံစံတိနန့် ကျင်ကြီးစွန့်ခြင်းတိကို ဖြီယှင်းသင့်ပါရေ။ ယင်းမာ ၁.၂ ဘီလီယံသော လူဦးရွီစွာ အထောက်အကူပြုမှု လုံးဝမဟိစွာကို လက်ခံနီထိုင်ကတ်ရရေ။ ယင်း၏အကျိုးရလဒ်က ကောင်းမွန်ရေ ပြည်သူ့ကျန်းမာရီးကို ဖီးအန္တရာယ်ဖြစ်စီလို့ ရီဆိုးရီညစ်တိစွာ သောက်သုံးရီတိအား ညစ်ညမ်းစီနှိုင်ပြီး နို့စို့အချေငယ်တိအား ဝမ်းပျက်ဝမ်းလျှောရောဂါဖြစ်စီခြင်းအကြောင်းတရားတိဖြစ်တေ။ တိုးတက်လာရေ ကျမ္မာသန့်ယှင်းရီးစနစ်မာလက်ဆီးကြောခြင်းနန့် ရီသန့်စင်ခြင်းရို့ပါဝင်ဗျယ် နှစ်စိုင်ဝမ်းရောဂါခံစားနိန်ရသော အချေပေါင်း ၁.၅ သန်းရို့၏ အသက်တိကို ကယ်တင်နိုင်ခရေ။ ၂၀% ထက်နည်းရေ ကမ္ဘာလူဦးရွီသည် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်သော နိုင်ငံများမာ နီထိုင်ကတ်သည်မာ ၉၉% သော လူဦးရွီက တိုးတက်ရေ မိလ္လာစနစ်ကို အသုံးပြုကက်လို့ ၈၁% မာ ရီးဆိုးပိုက်တိနန့် ဆက် သွယ်ထားခကတ်တေ။

စွန့်ပစ်ပစ္စည်းအစိုင်အခဲတိ စီမံခန့်ခွဲမှု

[တီးဖြတ်ပါ | အရင်းအမြစ်ကိုတီးဖြတ်ပါ]
ဟီရီရ အမှိုက်ပုံ- အစ္စရေး

စွန့်ပစ်ပစ္စည်းအစိုင်အခဲတိကို အများနန့်ဆိုင်စွာ အမှိုက်ပုံတိမာ စွန့်ပစ်ကတ်တေ။ ယေကေလဲပြာကျအောင်မီးတိုက်ခြင်း၊ နောက်ထပ်အသုံးချနှိုင်ယောင်စီမံခြင်း၊ မြီဆွီးတိပြန်ပနာဖြစ်ပေါ်စီခြင်းနန့် ဇီဝလောင်စာတိသို့ အသွင်ပြောင်းခြင်းတိစွာ နနောင်းစွာလုပ်ဆောင်မှုတိဖြစ်တေ။ အမှိုက်ပုံတိနန့်ဆက်စပ်ပနာ တိုးတက်သောနိုင်ငံတိစွာ ရပေါ်ဆီမြီဆီလွှာတိနန့် နိစိုင်ဖုံးအုပ်မှုတိအတွက် တင်းကျပ်တေ စည်းကမ်းဥပဒေတိဟိပြီးကေ၊ မဖွံ့ဖြိုးသိမ့်ရေ နိုင်ငံတိမာမူ အစိုင်အလာအရ တင်းကျပ်ခြင်းမဟိရေ လျော့နည်းရေစည်းကမ်း ဥပဒေတိအပေါ် မှီခိုအားထားနီရရေ။ နိစိုင်ဖုံးအုပ်မှု အရေးကြီးခြင်းစွာ ရောဂါဖြစ်ပွားစီရေပိုးမွှား ပြန့်ပွားမှုတိ လျှော့ချစီခြင်းအပေါ် တည်မှီနီပါရေ။ နိစိုင်ဖုံးအုပ်ထား ခြင်းစွာ အနံ့အသက်ထုတ်လွှတ်ခြင်းတိနန့် လီထခိုက်ရေအခါ အမှိုက်တိတိရွင့်ပျံခြင်းကို အနည်းဆုံးဖြစ်အောင် လျှော့ချနှိုင်ရေ။

ယင်းအတူပင် ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံတိစွာ ပုံစံပီပြင်စွာဟိရေအမှိုက်ပုံတိ၏ အနားသတ်တိကိုကျုတ်မန်းမြေအမျိုး အစားဖြင့် မွမ်းမံထားဟိခြင်း လိုအပ်ချက်တိစွာ မြီအောက် ရေအားညစ်ညမ်းစီရေ နီရာပြောင်းရွိ့ ရီစိမ့်ဝင်ခြင်းတိကို နည်းနိုင်သမျှနည်းစီရန်ဖြစ်တေ။ (သို့အတွက်နန့် အချို့ သောက်သုံးရီ ပီးဝီမှုတိမာ အန္တရာယ်ကျရောက်စီနှိုင်ရေ။) ပြာကျအောင်မီးတိုက်ခြင်း ရွီးချယ်နှိုင်ရေအခွင့်အရီးတိမာ အဆိပ်အတောက်ပေါင်းစပ်ပါဝင်ရေ လီထုညစ်ညမ်းမှုဖြစ်စီသောအရာတိကို ထုတ်လွှတ်ခြင်းစွာ အာရုံစိုက်ဖွယ် ဆန့်ကျင် ဘက်ဖြစ်ရေ ရလဒ်တိအဖြစ် ပါဝင်နီပါရေ။ တကြော့ပြန်အသုံးပြုဖို့ စီစိုင်ထားခြင်းနန့်ဇီဝ လောင်စာတိ ပြောင်းလဲမှုတိစွာ ရေရှည်ခံရေ ရွီးချယ်နှိုင်ရေ အခွင့်အရီးတိပင်ဖြစ်ပနာ ယင်းက ယေဘူယျအားဖြင့် သာလွန်ရေ ဘဝလည်ပတ်မှုတန်ဖိုးတိ ဟိနီပါရေ။ အထူးအနိန်နန့် ဂေဟဗေဒဆက်နွယ်မှုနန့် စပ်လျဉ်းရေ အကျိုးသက်ရောက်မှုတိကို စဉ်းစားတွေးခေါ်ဖို့ဖြစ်တေ။ မြီဆွဣးတိတန်ဘိုးကို အဆုံးစွန်အနိန်နန့် ယင်းမြီဆွီးထုတ်ကုန်အား စျီးကွက်တောင်းဆိုမှုဖြင့် ကန့်သတ်ထားပါလိမ့်မေ။

ဖွံ့ဖြိုးပြီး နိုင်ငံတိမာ ကျမ္မာသန့်ယှင်းရီး

[တီးဖြတ်ပါ | အရင်းအမြစ်ကိုတီးဖြတ်ပါ]

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမာ ကျမ္မာသန့်ယှင်းရီးစွာ၊ လုပ်ငန်းခွင် ကျန်းမာရီးနန့် လုံခြုံရီး (OSH)၏ ဥပဒေကြောင်းအရ လိုအပ်ချက်ဖြစ်တေ။ ယင်းကို ၂၉ ဖယ်ပြားဆတ် စည်းမျှိုင်းအစု(CFR) အပိုင်း ၁၉၁၀. ၁၄၁ က ဖုံးလွှမ်းထားရေ။

ဖွံ့ဖြိုးဆဲကမ္ဘာမာ ကျမ္မာသန့်ယှင်းရီး

[တီးဖြတ်ပါ | အရင်းအမြစ်ကိုတီးဖြတ်ပါ]

ကုလသမဂ္ဂ၏ ထောင်စုနှစ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုရည်မှန်းချက်တိ (MDGs) မာ ၂၀၁၅ ခုနှစ်တိုင် အခြီခံ ကျမ္မာရှင်းသန့်ခြင်းသို့ ချိုင်းကပ်နိုင်ခြင်းမဟိရေ လူဦးရွီကို ထက်ဝက်အချိုးသို့ လျှော့ချဖို့ ရည်မှန်းချက် ပါဝင်ရေ။ ၂၀၀၆ ခုနှစ် ဒီဇန်ဘာလမာ MDGs ၏ ကျန်းမာရီး ကာကွယ်မှုရည်မှန်းချက် ၏ ကြာနီရေ တိုးတက်မှုကို အသိအမှတ်ပြုရေ အနိန်နန့် ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေညီလာခံမာ ၂၀၀၈ ခုနှစ်ကို “နိုင်ငံတကာ ကျမ္မာသန့်ယှင်းရီးနှစ်” အဖြစ် ကြေညာခရေ။ ယင်းနှစ်ရေ ရည်မှန်းချက်ကို ရောက်ဟိဖို့ နားလည်ခြင်းနန့် လုပ်ဆောင်ချက်တိ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စီဖို့ ရည်ရွယ်ပါရေ။ အထူးအကြောင်းအရာတိမာ-

  • ကျမ္မာသန့်ယှင်းရီး ပတ်လည်ဟိ မနှစ်မြို့ဖွယ်အရာတိကို ဖယ်ယှားပစ်ခြင်းနန့် ကျမ္မာသန့်ယှင်းရီး ၏အရေးကြီးပုံကို ပိုပြီးကေလွယ်ကူစွာနန့် ပြည်သူလူထုအကြား ဆွေးနွေးမှုတိ ပြု လုပ်ဖို့
  • ဖွဲရာကျမှုလျော့ချခြင်းနန့် ကျမ္မာခြင်းရို့ကို ထင်ရှားသိသာယောင် လုပ်ဆောင်ခြင်းနန့် ပိုပြီးကေ ကောင်းမွန်ရေ တကိုယ်ရီသန့်ရှင်းရီး၊ အိမ်တိဟိမိလ္လာစနစ်စီစိုင်မှုတိနန့်

ရီဆိုးရီညစ်ထိန်းသိမ်း ပြုပျင်ဆောင်ရွက်ချက်တိမှ တခြားသော အကျိုးကျေးဇူးတိ ပေါ်ထွက်လှာစီဖို့ ပင်လယ်ရပ်ခြားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု သင်တန်းကျောင်း ၏ သုတေသနပြုချက်တိမှ အကြုံပြုကပင်ာ MDG ၏ ကျမ္မာသန့်ယှင်းရီးကို ပြည့်မီရန်ကျမ္မာသန့်ယှင်းရီးနန့် တကိုယ်ရေကျန်းမာရီး မြှင့်တင်ခြင်း ရို့အတွက်ပိုပြီးကေ အဓိကလူအများလက်ခံဖို့ လိုအပ်တေ ဟုဆိုရေ။ လက်ဟိမာမူ ကျမ္မာသန့်ယှင်းရီးကိုမြှင့်တင်ခြင်းနန့် တကိုယ်ရီသန့်ရှင်းစင်ကြယ်လို့ ရောဂါမဖြစ်စီခြင်းရို့ကို ရီနန့်ပတ်သက်ရေအဖွဲ့အစည်းတိက အဓိကလုပ်ဆောင်နီကတ်တေ။ [၂]သုတေသန ပြုမှုက ငြင်းခုံခစွာမာ ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံတိမာ ပိုပြီးကေကောင်းမွန်ရေ ကျမ္မာသန့်ယှင်းရီးနန့် တကိုယ်ရီသန့်ရှင်းရီး တိုးတက်ပေါ်ပေါက်စီဖို့ အမှန်အကန်အားဖြင့် များစွာသော အဖွဲ့အစည်းတိ မှ လှုပ်ယှားမှုတိ လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်သင့်ရေလို့ ဆိုရေ။ ဥပမာအနိန်နန့် ပညာရီးသင်တန်းတိစွာ တကိုယ်ရီသန့်ရှင်းရီးကို သင်ကြား ပီးနှိုင်ပြီး ကျန်းမာရီး သင်တန်းကျောင်းတိက ကာကွယ်ရီးလုပ်ငန်းတိအတွက် အရင်းအမြစ်တိကို ညွှန်ပြနိူင်ရေ။ (နမူနာ-ဝမ်းရောဂါဖြစ်ပွားမှုကို ယှောင်လွှဲနိုင်ဖို့) ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ခြင်း လိလာဆည်းပူးရေ သင်တန်းကျောင်း (IDS)က အများပြည်သူညွှန်ပြရေ အားလုံးသော ကျမ္မာသန့်ယှင်းရီး(CLTS) သုတေသနပြုမှုအစီအစိုင်မာ ပူးပေါင်းပါဝင်ပြီးကေ အရင်းအမြစ် နန့် ဆိုင်ရေခြားနားရေ ချိုင်းကပ်မှုဖြင့် ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံတိ၏ ရှီးရိုးကျေးရွာတိ ရှင်းသန့် ကျန်းမာရီးအစီအစိုင်တိ ကျဆုံးချိန်မာ ကျေးရွာတိကျမ္မာသန့်ယှင်းရီး အတွက် ကတိပြုနှိုင်ရေ အောင်မြင်မှုတိကို ရဟိခရေ။ ရှီးရိုးကျေးရွာတိ ကျမ္မာခြင်း ကာကွယ်ရေ အစီအစိုင်တိ ကျဆုံးချိန်မာ ဖြစ်တေ။

CLTS သည် ကျေးရွာတိ ကျမ္မာသန့်ယှင်းရီးကို ငွီကြေးထောက်ပံ့ခြင်း မပြုရေ ချိုင်းကပ်နည်းနန့် အများပြည်သူရို့အား ပြင်လယ်ဂေါင်မာ ကျင်ကြီး စွန့်ခြင်း၏ ပြဿနာတိကို အသိအမှတ်ပြုဖို့ လွယ်ကူစီပနာ သန့်ယှင်းရီးပြုလုပ်ဖို့နန့် “ ပြင်လယ်ဂေါင် ကျင်ကြီးစွန့်ခြင်း ကင်းလွတ်ခြင်း” အတွက် စုပေါင်းဆောင်ရွက်မှုတိကို ပြုလုပ်စီရေ။ ယင်းရေ ပူးပေါင်းပါဝင်မှု လမ်းညွှန်ခြင်းတိနန့် ကျင်ကြီးနန့် ပစရို့အကြားလမ်းကြောင်းတိကို ဝေဖန်ပိုင်းခြားနိုင်ဖို့ အများပြည်သူရို့ လုပ်ဆောင်ချက်နည်းလမ်းတိပိုင်ယှောင် စုပေါင်း လုပ်ဆောင်မှု လမ်းညွှန်ချက်တိကို အသုံးပြုထားရေ။

IDS “ အထဲမျှော်မှန်းကြည့်မြင်ခြင်း” ပေါ်လစီ အကျိုင်းချုပ်တခုက များစွာသော နိုင်ငံရို့မာ ကျမ္မာသန့်ယှင်းရီးအတွက် ထောင်စုနှစ် ဖွံဖြိုး တိုးတက်မှုရည်မှန်းချက် ပန်းတိုင်စွာ လမ်းချော်နိန်ရေဟု ဆိုရေ။ ယေပြီးနောက် CLTS သည် ပြင်လယ်ဂေါင်မာ ကျင်ကြီး စွန့်ခြင်းများ လွှမ်းမိုးတည်ဟိနိန်သိမ့်ရေ များစွာသော နိုင်ငံရို့နန့် ဒေသတိမာ ဇာပိုင် နည်းလမ်းတိ ချမှတ်နိုင်ဖို့ နန့် ဇာပိုင် ကြီးမားရေ အတိုင်းအတာဖြင့် ပြန့်နှံ့စီဖို့ ဆောင်ရွက်နိုင် ဖို့လဲလို့ မီးခွန်းထုတ်ထားရေ။

အစားအသောက်လုပ်ငန်းတိမာ ကျမ္မာသန့်ယှင်းရီး

[တီးဖြတ်ပါ | အရင်းအမြစ်ကိုတီးဖြတ်ပါ]
ခေတ်မီစားသောက်ဆိုင် အစားအသောက်ပြင်ဆင်မှုဧရိယာ

အစားအသောက်လုပ်ငန်းတိအထဲ ကျမ္မာသန့်ယှင်းရီးစွာ အစားအသောက်နန့် တွိထိ ရေ မျက်နှာပြင်တိကို ပြည့်သူ့ကျန်းမာရီးအတွက် ထင်ရှားရေ ငယ်ရေဇီဝရုပ် ၏ အသီးအရွက်တိနန့် ဆိုင်ရေ ဆဲ(လ်)တိကို ဖျက်ဆီးပစ်ဖို့ အကျိုးဟိစီရေ စီစိုင်လုပ်ကိုင်မှုအတွက် လောက်ငရေ ပြုမှု ဆောင်ရွက်ချက်တိလို့ အဓိပ္ပာယ်ဟိစီရေ။ ယင်းရေ တခြားသော မလိုအပ်ရေ ငယ်ရေ ဇီဝရုပ်တိကို အရွီအတွက်တိ လျှော့နည်းလားစီဖို့ ဖြစ်တေ။ ယေကေလဲ လိုလားဖွယ် မကောင်းရေ ထုတ်ကုန် အကျိုးသက်ရောက်မှု မဟိစီရေ (တနည်း) စားသုံးသူတိအတွက် ယင်းဧ့ဖီးအန္တရာယ်ကင်းမှု ရို့ဖြစ်ရပါဖို့။ (အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အစားအစာနန့် ဆီးဝါးစီမံ အုပ်ချုပ်မှု၊ ဖက်ပြားဆတ်(လ်) စည်းမျှိုင်းစည်းကမ်းတိ၊ 21 CFR 110, USA) ကျမ္မာသန့်ယှင်းရီးကို စံပြုထားရေ လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်မှု လုပ်ထုံးလုပ်နည်းတိစွာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအစားအသောက်လုပ်ငန်းတိအတွက် မဟိမဖြစ် လိုအပ်ပါရေ။ ယင်းရို့ကို ၂၁ CFR အပိုင်း ၁၇၈.၁၀၁၀ နန့် တဆက်တည်းဖြစ်ရေ ၉ CFR အပိုင်း ၄၁၆ဖြင့် စည်းမျှိုင်းစည်းကမ်း ချမှတ်ထားရေ။

ယင်းနည်းပိုင်ပင် ဂျပန်နိုင်ငံမာလည်း ကျမ္မာခြင်းနန့်ညီညွတ်ရေ အစားအသောက်တိကို အစားအသောက်သန့်ယှင်းရီး ဥပဒေတိ တောင်းဆိုချက်တိမှ တဆင့်ရဟိစီရေ။ ထပ်မံပနာ အစားအသောက်နန့် ဇီဝဆီးဝါးစက်ရုံတိမာ ရှင်းသန့်ရေ ပစ္စည်းကိရိယာတိ ဝေါဟာရ စွာ ပိုက်တိအထဲရှင်းသန့်ခြင်း (CIP)နန့် နီရာမာ ပိုးသတ်ထားခြင်း(SIP) လုပ်ထုံးလုပ်နည်းတိကို အသုံးပြုထားရေ ပြည့်ဝစွာ ရှင်းသန့်စီနှိုင်ရေ ပစ္စည်းကိရိယာတိအဓိပ္ပာယ်ဖြစ်တေ။ ယင်းရေ ရှင်းသန့်သော ပျော်ဝင်မှုတိနန့် တခြားသော အရည်အပစ်တိကအပြည့်အဝစီးဆင်းစီခြင်းဖြစ်တေ။ ဒီဇိုင်းပုံစံက အကြိမ်အနည်းဆုံးရပ်ဆိုင်းမှု၊ တနည်းသန့်ယှင်းရီးလုပ်ဆောင်စဉ်အထဲ အရည်တိဗရမ်းဗတာစီးဆင်းမှုတိကြောင့် ထုတ်ကုန်ထည့်သွင်းမှုကို ဖယ်ယှားပစ်ဖို့ လောက်ငှမှုမဟိစီရေပါ။ ယေဘုယျအနိန်နန့် ရှင်းသန့်စီမှုကို မြှင့်တင်နိုင်ဖို့၊ ယင်းပစ္စည်းကိရိယာတိကို အစွန်းအထင်းမဟိရေ မခွတ်သံတိ ၃၁၆ L ဖြင့် ပြုလုပ်ထားရပါဖို့။ (ငယ်သာ မိုလစ်ဒီနန်ပါဝင်ရေ သတ္တုတိကို ရောစပ်ခြင်း) မျက်နှာ ပြင်သည် ထုံးထမ်းစဉ်လာအရ လျှပ်စစ်ဖြင့် အချောကိုင်ထားပြီးသား၊ ၀.၅ မိုက်ခရိုမီစွာထက် နည်းသောအကျိုး သက်ရောက်မှုဟိစီရေ မျက်နှာပြင်ကြမ်းတမ်းမှု၊ မျက်နှာပြင်မာ ဘက်တီးရီးယားပိုးမွှားတိ တွယ်ကပ်မှုဖြစ်နှိုင်ခြီတိကို လျှော့ချနှိုင်ရေရို့ ဟိရပါဖို့။



  1. ↑ WHO | Sanitation
  2. ↑ ရီ