ခွန်ဘာသာစကား
| ဂုံဘာသာစကား (Khün language) | |
|---|---|
| ᨴᩱ᩠ᨿᨡᩨ᩠ᨶ / တူဝ်မိူင်း | |
| ဒေသခံ | မြန်မာနိုင်ငံ (သျှမ်းပြည်နယ် အရှိပိုင်း - ကျိုင်းတုံမြို့နယ်)၊ တရုတ်နိုင်ငံ (ယူနန်ပြည်နယ်)၊ ထိုင်းနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း |
| လူမျိုးစု | ဂုံ (တိုင်းဂုံ) လူမျိုး |
ဒေသခံ ပြောဆိုသူတိ | ၁၂၀,၀၀၀ ခန့် (စုစုပေါင်း) |
တိုင်-ကဒိုင်
| |
| ဂုံအက္ခရာ / တူအာမောင်း | |
| ဘာသာစကားကုဒ်တိ | |
| ISO 639-3 | khn |
ဂုံဘာသာစကား (အင်္ဂလိပ်: Khün language) သို့မဟုတ် တိုင်းဂုံဘာသာစကား (ဝါ) ဂုံရှမ်းဘာသာစကား စွာ တိုင်-ကဒိုင် ဘာသာစကားမိသားစု၊ အနောက်တောင်ပိုင်း တိုင်အုပ်စုခွဲမာ ပါဝင်ဗျယ်ဒေး လန်နားဘာသာစကား (တိုင်းယွန်း)၊ တိုင်းလူးဘာသာစကားရို့နန့် အလွန်နီးစပ်သော ဘာသာစကားတခု ဖြစ်တေ။[၁] ဒေဘာသာစကားကို မြန်မာနိုင်ငံ သျှမ်းပြည်နယ်အရှိပိုင်း ကျိုင်းတုံမြို့နန့် ပတ်ဝန်းကျင်တောင်ကြားလွင်ပြင်များမာ အခြီချနီထိုင်ကတ်ရေ ဂုံလူမျိုး (တိုင်းဂုံ) တသိန်းကျော်အပြင်၊ တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်နန့် ထိုင်းနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း (ချင်းမိုင်၊ ချင်းရိုင်) ဟိ ဂုံနွယ်ဖွားတချို့က အဓိက ပြောဆိုအသုံးပြုကတ်တေ။[၂]
ဘာသာဗေဒဆိုင်ရေ ဆက်စပ်မှုနန့် ဝိသေသများ
[တီးဖြတ်ပါ | အရင်းအမြစ်ကိုတီးဖြတ်ပါ]ဂုံဘာသာစကားစွာ သျှမ်းပြည်နယ်အလယ်ပိုင်းနန့် မြောက်ပိုင်းမာ ပြောဆိုကတ်ရေ ရှမ်းကြီး (တိုင်းလုံ) စကားနန့် ဝေါဟာရတချို့ တူညီကေလည်း လီယူလီသိမ်း၊ သဒ္ဒါစနစ်နန့် အသံအနိမ့်အမြင့်ဖွဲ့စည်းပုံ (Tones) တိမာ သိသိသာသာ ကွဲပြားရေ။ ယင်းစွာ ပထဝီဝင်အရ ထိစပ်နီရေ ဇင်းမေ (ချင်းမိုင်) တိုင်းယွန်းရို့၏ "ကမ်မောင်း" (မြောက်ပိုင်းထိုင်းစကား) နန့် ပိုပြီးကေနီးစပ်ပြီး အပြန်အလှန် အလွယ်ကာသား နားလည်နိုင်စွမ်း ဟိကတ်တေ။[၃]
စာပီအရီးအသား
[တီးဖြတ်ပါ | အရင်းအမြစ်ကိုတီးဖြတ်ပါ]ဂုံလူမျိုးတိစွာ ရှမ်းကြီး (တိုင်းလုံ) ရို့ အသုံးပြုရေ သောင်းခြောက်ကောက် အဝိုင်းပုံ အက္ခရာကို မသုံးကတ်ဘဲ ရှေးဟောင်းမွန်အက္ခရာမှ ဆင်းသက်လာရေ ဝိုင်းဝန်းသော ပုံသဏ္ဌာန်ဟိရေ "ဂုံအက္ခရာ" ကို သီးသန့် အသုံးပြုကတ်တေ။ ဒေအက္ခရာရေ ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း လန်နားအက္ခရာ (တူအာမောင်း) နန့် တထပ်တည်း တူညီလုနီးပါး ဖြစ်တေ။
ရှေးအယင် ကုန်းဘောင်ခေတ်နန့် ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ်ဦးကာလတိက ကျိုင်းတုံစော်ဘွားတိ၏ နန်းသုံးရုံးသုံးစာပီအဖြစ်ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရေ ပီစာပုရပိုက်များ ရီးသားရာမာပင်ဖြစ်ဖြစ် ဒေဂုံစာပီကိုရာ သုံးစွဲခကတ်တေ။ ကျိုင်းတုံမြို့ဟိ သမိုင်းဝင် မဟာမြတ်မုနိဘုရား အပါအဝင် ရှေးဟောင်းကျောင်းကန်ဘုရားတိက ကမ္ပည်းစာတိနန့် သမိုင်းမှတ်တမ်းများမာ ဒေဂုံအက္ခရာပုံစံကို အထင်အရှား တွိမြင်နှိုင်ပါရေဗျာ။
ဒေနိခေတ်မာ ကျိုင်းတုံဒေသဟိ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းတိနန့် ရိုးရာယိုင်ကျေးမှုအဖွဲ့တိက ယင်းရို့၏ ကိုယ်ပိုင်အမှတ်သက္ခရနန့် စာပီအမွီအနှစ်ကို မပျောက်ပျက်အောင် နွီရာသီစာပီသင်တန်းတိနန့် ဆက်ပနာ ထိန်းသိမ်းသင်ကြားလို့ ဟိရေ။