Jump to content

စာကြည့်တိုက်

ဝီကီးပီးဒီးယား က

စာကြည့်တိုက်စွာ ပုံနှိပ်စာအုပ်တိ၊ လက်ရီးစာမူတိကို လူခပ်သိမ်းရို့လိလာရန် စုဆောင်းထားရာဌာန ဖြစ်တေ လို့ ဆိုလီရေ။ ကမ္ဘာပေါ်ဟိ ရှီးအကျဆုံး စာကြည့်တိုက်တိစွာ ခရစ်ယာန်ဘုရားရှိခိုးကျောင်းကြီးများဖြစ်တေ။ ကမ္ဘာထက်မာ ရှီးဦးစွာ ယင်းပိုင်စုဆောင်းထားရေ စာအုပ်စာတမ်းတိမာ အစိုးရမှတ်တမ်းတိရာ ဖြစ်တေ။ ယိုင်ကျေးသော တိုင်းပြည်များမာ စာကြည့်တိုက်တိကို တွိရရေ။

ရှီးဟောင်းစာကြည့်တိုက်တိ

[တီးဖြတ်ပါ | အရင်းအမြစ်ကိုတီးဖြတ်ပါ]

ဘီစီ ၆၀၀ ပြည့်နှစ်ခန့်က အဆီးရီးယားဘုရင် အာသျှူးဗားနီးပါးသည် ထိုခေတ်က စာအုပ်တိဟုဆိုအပ်ရေ ဘိတ်ပြားချပ်အမြောက်အမြားကို နင်နိဗိမြို့တော်ဟိ သူ၏ နန်းတော်မား စာကြည့်တိုက်မာ စုဆောင်းထားခရေ။ ယင်းအပြင် မကြာခင်က ဗက်ဗီလုံးနီးယားပြည် မြို့ဟောင်း တခုမာ ရှီးဟောင်းအဆောက်အအုံတိကို တူးဖော်ရှာဖွီရာ ဘီစီ ၂၅၀၀ ပြည့်နှစ်ခန့်က တည်ဆောက်ခဟန်တူသော စာကြည့်တိုက် တခုကို တွိရရေ။ ရှီးဟောင်းစာကြည့်တိုက်များမာ ရှေးအီဂျစ်နိုင်ငံ တော်လမီဘုရင်များ တည်ခရေ အီဂျစ်ပြည် အယ်လက်ဇန္ဒြီးယားမှ စာကြည့်တိုက်ကတ်ီးသည် အကြီးဆုံးနန့် အထင်ရှားဆုံးဖြစ်တေ။ ရှီးခေတ်နန့် အလယ်ခေတ် စာကြည့်တိုက်တိမာ ပြည်သူပြည်သားတိအတွက် တည်ထောင်ခြင်းမဟုတ်သဖြင့် လူထုသည် စာကြည့်တိုက် များမာ အလွယ်ချေဝင်ရောက်လားလာပြီးကေ စာအုပ်တိငှားရမ်းခြင်း၊ မပြုနှိုင်ကတ်ချေ။ အများအားဖြင့် အလယ်ခေတ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်း တိနန့် ဘုန်းကြီးကျောင်းတိဟိ စာကြည့်တိုက်တိက စာအုပ်တိကို စာဖတ်စင်များမာ သံကြိုးတိနန့် ချိုင်နှောင်ထားလီရေ။ ယင်းပိုင် ပြုလုပ်ရခြင်းကာ ထိုခေတ်က ပုံနှိပ်အတတ် မပေါ်သိမ့်အနိန်နန့် တပင်တပန်း လက်ရီးဖြင့် ကူးယူရရေစာအုပ်တိ ပျောက်ပျက်ဖို့ စိုးရေအတွက်နန့် ဖြစ်တေ။

ကမ္ဘာကျော် စာကြည့်တိုက်တိ

[တီးဖြတ်ပါ | အရင်းအမြစ်ကိုတီးဖြတ်ပါ]

လန်ဒန်မြို့ဟိ ပြတိုက်ကတ်ီးတိက စာကြည့်တိုက်၊ အောက်စဖို့တက္ကသိုလ် ဘော့ဒလီယန် စာကြည့်တိုက်၊ ထရင်နီတီ ကောလိပ်ကျောင်း စာကြည့်တိုက်၊ ကိန်းဘရစ်တက္ကသိုလ်စာကြည့်တိုက်နန့် ပြင်သစ်နိုင်ငံပါရီမြို့ဟိ နိုင်ငံတော်စာကြည့်တိုက်၊ ရောမမြို့ ဗကတီကင်စာကြည့်တိုက်၊ ဝါရှင်တန်မြို့ ကွန်ကရက်စာကြည့်တိုက်၊ လီနင်ဂရက်မြို့ဟိ နိုင်ငံတော်စာကြည့်တိုက်တိစွာ ကမ္ဘာကျော်စာကြည့်တိုက်များ ဖြစ်ကတ်ရေ။ လန်ဒန်မြို့ ဗြိတိသျှပြတိုက်ကတ်ီးဟိ စာကြည့်တိုက်စွာ ပါရီမြို့ကို နိုင်ငံတော်စာကြည့်တိုက်အထဲဟိ ပစ္စည်းတိထက် တန်ဖိုးမာသာရေလို့ ဆိုလီရေ။ ထိုစာကြည့်တိုက်မာ ကျောင်းသားများစာကြည့်ဖို့အတွက် အခန်းကျယ်ကြီးတခုဟိရေ။ ယင်းချင့်အပြင် အဖိုးတန်စာအုပ်တိစွာ ပါဝင်ရေ ပုံနှိပ်စာအုပ်ပေါင်း ၄ သိန်းလှောက်နန့် လက်ရီးစာမူပေါင်း ၅၆၀၀၀ လှောက်ဟိရေ။ စာအုပ်စင်တိကို ဆက်လိုက်ကေ ၅၅ မိုင်ခန့် ရှည်လိမ့်မေဟုဆိုရေ။ စာကြည့်တိုက်ပြုလုပ်ထားရာ အဆောက်အအုံကြီးကို ၁၈၅၇ ခုနှစ်က ဖွင့်လှစ်ခလီရေ။ စာကြည့်တိုက်ခန်းမာ စာအုပ်စင်များ ဝန်းရံစီစိုင်ထားပုံမာလေ့သော့ ခမ်းနားလို့ ခေတ်မှီလီရေ။ ထွက်ပေါ်သမျှသော စာအုပ်သစ် စာအုပ်ဟောင်းတိသို့ ထိုစာကြည့်တိုက်မာ တွိနှိုင်ရေ။ အောက်စဖို့ဟိ ဗော့ဒလီယန် စာကြည့်တိုက်နန့် အရာစာကြည့်တိုက်တိမာလေ့ ထိုနည်းနှင်နှင် ဖြစ်လီရေ။ အောက်စဖို့တက္ကသိုလ်၏ ရှီးအကျဆုံး စာကြည့်တိုက်ကို ခရစ် ၁၃၃၇ ခုနှစ်မာ တည်ထောင်ခရေ။ ထိုနောက် နယ်စားကတ်ီး ဂလောက်စတာစားက နောက်ထပ်စာကြည့်တိုက် တခုကို တည်ထောင်ပြန်ရေ။ ယကေလေ့ ထိုစာကြည့်တိုက်များ ပျက်စီးလားပြီးကေ ၁၅၉၈ ခုနှစ်မာ ဗော့ဒလီယန် စာကြည့်တိုက်ကို တည်ထောင်ပြန်ရေ။ ယင်းခါမှစပြီးကေ စာအုပ်စာတမ်းတိကို စုဆောင်းလာခရာ ဂုချိန်ခါ ပုံနှိပ်စာအုပ်ပေါင်း ၁,၂၅၀,၀၀၀ လက်ရီး စာမူပေါင်း လေးသောင်းခန့် ဟိနီယာဖြစ်တေ။ ဒေစာကြည့်တိုက်ဟိ အရှိတိုင်း စာပီဆိုင်ရာ လက်ရီးစာမူတိစွာ ဥရောပတိုက်ဟိ အရာစာကြည့်တိုက်များဟိ စာမူတိထက်များစွာ သာလီရေ။ ပုံနှိပ်အတတ်ပေါ်စက ရိုက်နှိပ်ထားရေ စာအုပ်တိ၊ စာပီသမိုင်းနန့် နိုင်ငံရီး သမိုင်းဆိုင်ရာ စာမူတိစွာလည်း ဇာ စာကြည့်တိုက် နန့်မျှ မနိူင်းသာယောင် များစွာဟိလီရေ။ ထရင်နီတီ ကောလိပ်ကျောင်း စာကြည့်တိုက်မာ ပုံနှိပ်စာအုပ်ပေါင်း တသိန်းကျော်နန့် လက်ရီးစာမူပေါင်း ၂၀၀၀ ကျော်လောက် ဟိရေ။ ယင်းချင့်အပြင် သီးသန့် ရှာဖွီစုဆောင်းထားရေ စာအုပ်တိလည်း ဟိသိမ့်ရေ။ ထိုအထဲမာ ရှီးခေတ်ပြဇတ်များ၊ ဟိတ်စပီးယားပြဇာတ်များ၊ ဂျာမန်ဗြဟဒေဝ ဆိုင်ရာစာအုပ်တိ၊ ပုံနှိပ်အတတ်ပေါ်စက ရိုက်နှိပ်ထားရေ စာအုပ်တိ ပါဝင်လီရေ။ ယင်းချင့်အပြင် သက္ကဋနန့် အရာအရှိတိုင်း ဘာသာရပ်တိနန့် ရီးထားသော လက်ရီးစာမူ၏ စာအုပ်စာရင်းကတ်တလိုင်းက်တိလေ့ ဟိရေ။ ကိန်းဘရစ်တက္ကသိုလ်စာကြည့်တိုက်ကို ၁၉၄၃ ခုနှစ်မာ စာအုပ်ပေါင်း တသန်းခွဲ နန့် မတည်ဖွင့်လှစ်ခရေ။ ပြင်သစ်နိုင်ငံ၊ ပါရီမြို့ဟိနိုင်ငံတော် စာကြည့်တိုက်စွာ ၁၄ ရာစုနှစ်က စတင်တည်ထောင်ခရေ။ ထိုစာကြည့်တိုက်ဟိ စာအုပ်တိမာ ထိုခေတ်ကစပနာ စုဆောင်းခရေ စာအုပ်တိ ဖြစ်လီရေ။ ရောမမြို့ဟိ ဗက်တီကင်စာကြည့်တိုက်ကို ၁၅ ရာစုနှစ်က တည်ထောင်ခရေ။ ထိုစာကြည့်တိုက်မာ အဖိုးတန်သော စာမူများ၊ နိုင်ငံသမိုင်း အတွက် အထောက်အထားပြုနိုင်ဖို့ စာအုပ်တိစွာ ဟိရေ။ ဝါရှင်တန်မြို့ဟိ ကွန်ကရက်စာကြည့်တိုက်နန့် လီနင်ဂရက်မြို့ဟိ နိုင်ငံတော်စာကြည့်တိုက်တိစွာလည်း ထိုနည်းတူပင် ဖြစ်ပနာ ထင်ရှားလီရေ။

ဂုခေတ်စာကြည့်တိုက်တိ

[တီးဖြတ်ပါ | အရင်းအမြစ်ကိုတီးဖြတ်ပါ]

ဂုခေတ်စာကြည့်တိုက်တိစွာ ရှီးခေတ်စာကြည့်တိုက်တိကဲ့သို့ မဟုတ်ပါ။ စာကြည့်တိုက်မားသို့ ဇာသူမဆို ဝင်ထွက်လားလာနှိုင်ပနာ စာအုပ်တိ ငှားရမ်းနိုင်လီရေ။ ယင်းပိုင်သော စာကြည့်တိုက်များ ပေါ်ပေါက်လာရေမာ မကြာလှသိမ့်လီ။ ထိုစာကြည့်တိုက် တခုခုမှ စာအုပ်တိကို ငှားရမ်းလိုရေအခါ ရှီးဦးစွာ စာကြည့်တိုက်မှ ထုတ်ပီးသော လက်မှတ်ကတ်ပြားတခုကို ရယောင်တောင်းယူရရေ။ ထိုကတ်ပြား ရရန်မာ သက်ဆိုင်ရာဥပဒေ စည်းကမ်းတိကို ရိုသေလိုက်နာပါဖို့ဆိုပနာ လက်မှတ်ရီးထိုးလို့ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ အာမခံ ပုဂ္ဂိုလ်တဦး၏ ထောက်ခံချက်လက်မှတ်ဖြင့်ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ လျှောက်ထားတောင်းဆိုနှိုင်ရေ။ လက်မှတ်ကတ်ပြားရကေ ယင်းကို ပြဗျာယ် စာအုပ်တိကို ထုတ်ယူနိုင်ရေ။ ဂုခေတ် စာကြည့်တိုက်များမာ အလိုဟိရေ စာအုပ်တိကို အလွယ်ကာသား ရှာဖွီနှိုင်ဖို့အတွက် နည်းများထွင်ထားရေ။ ယင့်ထဲက ကောင်းဘီယက်ဟု ဆိုရဖို့နည်းမာ စာရီးဆရာနာမည်၊ စာအုပ်နာမည်နန့် အကြောင်းရပ်ကို အက္ခရာစိုင်အတိုင်း ရီးထားသော စက္ကူကတ်ပြား ကတ်တလိုင်းက်ထားဟိခြင်းပင် ဖြစ်တေ။ စာအုပ်တအုပ်ကို အလိုဟိကေ စာရီးသူ၏ နာမည်ကိုသိထားကေ ထိုနာမည်ကို စာအုပ်စာရင်း ကတ်တလိုင်းက်မာ ရှာယူရရေ။ တွိဟိရေအခါ နာမည်၏အောက်မာ အလိုဟိရေ စာအုပ်ရာမက သူရီးသော အရာစာအုပ်နာမည်တိကိုလည်း တွိနှိုင်ပေသိရေ။ အကြောင်းရပ်မာလည်း ယင့်နည်းတိုင်းပင် ဖြစ်တေ။ ပမာအားဖြင့် ကျယ်ဝန်းနက်နဲသော အနုမြူ၏အကြောင်းရပ်ကို ဖတ်ရှုလိုကေ အကြောင်းဆိုင်ရာ ကတ်တလိုင်းက်မှ အနုမြူဂေါင်းစိုင်ကို ရှာဖွီရရေ။ ယင်းဂေါင်းစိုင်အောက်မာ အနုမြူအကြောင်းပါဝင်ရေ စာအုပ်နာမည်တိကို ဖော်ပြထားရေ။ ထိုအထဲက အလိုဟိရေ စာအုပ်ကို ငှားရမ်းနှိုင်ရေ။ ဂုခေတ် စာကြည့်တိုက်များမာ ယင်းပိုင်ငှားရမ်းနှိုင်ရေ စာအုပ်တိရာမက၊ ငှားရမ်းခွင့်မပြုရေ အကိုးအကားပြုဖို့ စာအုပ်တိနန့် မဂ္ဂဇင်း၊ ဂျာနယ်၊ သတင်းစာတိကိုလည်း ထားဟိသိမ့်ရေ။ တချို့စာကြည့်တိုက်တိစွာ ထိုမျှမကသိမ့်ဘဲ ဟောပြောပွဲတိနန့် စာအုပ်ပြပွဲများ စသည်ရို့ကို မကြာမကြာ ပြုလုပ်လေ့ဟိရေ။ ယင်းပိုင်အားဖြင့် စာကြည့်တိုက်အထဲဟိ စာအုပ်တိကို ငှားရမ်းဖတ်ရှုလိုစိတ် ပေါ်လှာစီနှိုင်ရေ။ တချို့စာကြည့်တိုက်မာ ကလိန်မေချေတိနန့် သင့်လျော်သော စာအုပ်တိထားဟိကာ အချေစာကြည့်တိုက်များမာ နိုင်ငံခြားသားတိနန့် အကန်းတိအတွက်စာအုပ်တိ သီးသန့်စုဆောင်းထားဟိရေ။ ဒေပိုင်နန့် ဂုခေတ်စာကြည့်တိုက်များမာ စာကြည့်တိုက်အမျိုးမျိုးဟိလီရေ။ ယင်းရို့မာ နိုင်ငံတော်စာကြည့်တိုက်၊ ပြည်သူ့ စာကြည့်တိုက်၊ ကျောင်းစာကြည့်တိုက်၊ တက္ကသိုလ်စာကြည့်တိုက်၊ အထူးစာကြည့်တိုက်၊ အချေစာကြည့်တိုက်၊ နယ်လှည့်စာကြည့်တိုက် ရို့ဖြစ်တေ။ နိုင်ငံတော်စာကြည့်တိုက်မာ ရှီးဟောင်းစာအုပ်စာတမ်းများ၊ လက်ရီးမူများ၊ ယိုင်ကျေးမှုဆိုင်ရာ စာရွက်စာတမ်းတိနန့် ခေတ်ပေါ်ဂန္ထဝင်စာပီတိကို စုဆောင်းထားဟိရေ။ ယင်းစာကြည့်တိုက်မှ စာအုပ်စာတမ်းတိကိုမူ အပြင်ကို ငှားရမ်းခြင်းမပြုချေ။ စာကြည့်တိုက်အတွင်းမာသာ ကြည့်ရှုရရေ။ ပြည်သူ့စာကြည့်တိုက်များမာမူ အဖိုးတန်စာအုပ်စာတမ်းတိအပြင် ခေတ်ပေါ်မဂ္ဂဇင်း၊ ဂျာနယ်၊ သတင်းစာ အစဟိစွာတိလေ့ ထားဟိကာ ဇာသူမဆို ဝင်ရောက်ကြည့်ရှုနှိုင်ရေအပြင် ထိုစာအုပ်တိကိုလေ့ သတ်မှတ်ထားရေ စည်းကမ်းချက်တိအရ ငှားရမ်းနှိုင်ရေ။ ကျောင်းစာကြည့်တိုက်မာ ကျောင်းသားတိနန့် ဆရာတိအတွက် ဘာသာရပ်များဆိုင်ရာ သင်ခန်းစာတိမာ အထောက်အပံ့ရဖို့ စာအုပ်စာတမ်းတိကို အများဆုံးထားဟိရေ။ ခေတ်အလျောက် ပြဋ္ဌာန်းထားရေ ဘာသာရပ်တိနန့် ခေတ်သစ်သင်နည်းတိကို လိုက်စားနိုင်ဖို့ စာသင်ကျောင်းတိမာ စာကြည့်တိုက်များ ထားဟိရေ။

ကျောင်းစာကြည့်တိုက်

[တီးဖြတ်ပါ | အရင်းအမြစ်ကိုတီးဖြတ်ပါ]

စာကြည့်တိုက်တခုသည် ကျောင်းအဆောက်အအုံမားမာ ဟိနိန်ရေ်လည်း ဆရာတိနန့် ကျောင်းသားတိအတွက် ဟုတ်တိပတ်တိ အကျိုးဟိအောင် စီမံဆောင်ရွက်ပီးနိုင်မှရာ ကျောင်းစာကြည့်တိုက်ဟု ဆိုထိုက်ရေ။ ကျောင်းစာကြည့်တိုက် တည်ထောင်ရန်မာ လွယ်ကူသော အလုပ်မဟုတ်ပါ။ သင့်လျော်ဖို့နီရာ၊ အရည်အခြင်းပြည့်ပနာ ဝတ္တရားကျေပြွန်ဖို့ စာကြည့်တိုက်မှူးနန့် သင့်တော်ဖို့ စာအုပ်တိ ရဟိရီးရို့အတွက် ငွီကြေးအကုန်ခံလို့ ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်ရလီရေ။ ကျောင်းစာကြည့်တိုက်တိစွာ ပညာရီးဖက်မာ ဇာလောက်အကျိုးဟိစီရေကိုသိဟိသော တချို့နိုင်ငံတိစွာ ဥပဒေများ ပြဋ္ဌာန်းဗျာယ် ကျောင်းစာကြည့်တိုက် တည်ထောင်ရီးကို ကူညီ ခကတ်တေ။ တက္ကသိုလ်စာကြည့်တိုက်စွာလေ့ ကျောင်းစာကြည့်တိုက်ပိုင်ပင် ဖြစ်တေ။ အချေစာကြည့်တိုက်မာမူ ကလိန်မေချေတိနန့် သင့်လျော်သော စာအုပ်စာတမ်းတိရာ ထားဟိရေ။ နီရာအဝှမ်းဟိ ပြည်သူလူထုလက်သို့ စာအုပ်တိရောက်ရီး၊ စာဖတ်ဦးရေတိုးတက်ရီးရို့ကို နယ်လှည့် စာကြည့်တိုက်က ဆောင်ရွက်လီရေ။

မြန်မာနိုင်ငံစာကြည့်တိုက်

[တီးဖြတ်ပါ | အရင်းအမြစ်ကိုတီးဖြတ်ပါ]

ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများနည်းတူ မြန်မာနိုင်ငံမာ မြန်မာမင်းများလက်ထက်ကပင် စာကြည့်တိုက်များ ထွန်းကားခရေ။ သထုံပြည်မာ ပိဋကတ် သုံးပုံအစုံကို ရွှီစာရံဘုရားတံတိုင်းအထဲ ပိဋကတ္တယစာတီဟု သမုတ်လို့ ဥမင်မာထားဟိကြောင်းကို သိရရေ။ ယပြီးနောက် ပုဂံခေတ်မာ အနော်ရထာစာကြည့်တိုက်ဟုခေါ်သော ဘုံငါးဆင့်ဟိ ပိဋကတ်တိုက်အိမ်ဟိခရေ။ ထိုပိဋကတ်တိကအစပြုပနာ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း တိသို့ ပျံ့နှံ့ခရေမာ ဂုခေတ်အထိဖြစ်တေ။ ကုန်းဘောင်မင်းဆက် ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက်မာ စီမံပုံမာ စာကြည့်တိုက်တိကို အနယ်နယ်အရပ်ရပ်ကို ပျံ့နှံ့စေအောင် ဘုရင်မင်းမြတ်ကိုယ်တိုင် အားပီးကြောင်းတွိရရေ။ ယင်းမာ ဆီးကျမ်း၊ နက္ခတ်ကျမ်း၊ ဗေဒင်ကျမ်းမှစပြီးကေ လောကီကျမ်းတိကို သက္ကဋဘာသာမှ မြန်မာဘာသာသို့ ပြန်ဆိုခြင်း၊ ပိဋကတ်တော်အစုံကို ပေထက်အက္ခရာတင်ပနာ စောင်ရေ ၅၀ နီးပါးမျှကို အမြို့မြို့အနယ်နယ်သို့ ပီးပို့ခြင်းရို့ကို ဆောင်ရွက်ခလီရေ။ ရှီးအခါက တိုင်းပြည်၏အချေသူငယ်တိအား အခြီခံစာသင်ကြားပီးရာဌာန ဖြစ်ရေ ဘုန်းတော်ကြီး ကျောင်းတိုင်းမာပိုင်ပင် စာကြည့်တိုက်တိဟိပါယင့်။ ထိုစာကြည့်တိုက်များမာ ပီစာ၊ ပုရပိုက်၊ စာအုပ်တိ စသည်ရို့ကို ဒက်ရုံးစုခေါ်သော ဇာတ်စုံဆောင်းဒူများမာ ထည့်လို့ ထားလိ့ဟိရေ။ ယင်းရို့ကို ဘုန်းတော်ကြီးတိ၏ ခွင့်ပြုချက်အရ အခမဲ့ထုတ်ယူကြည့်နှိုင်ရေ။

ဗြိတိသျှရို့ မြန်မာနိုင်ငံကို အုပ်စိုးရေအခါ အနောက်နိုင်ငံစံနစ်တိကို ယူဆောင်လာခကတ်ရေ။ ထိုစံနစ်များမာ စာကြည့်တိုက်လုပ်ငန်းစွာလေ့ အပါအဝင်ဖြစ်တေ။ ၁၈၈၃ ခုနှစ် (မြန်မာ ၁၂၄၅ ခုနှစ်) မာ အောက်မြန်မာနိုင်ငံမင်းကြီး ဆာချားဗားနတ်က ရန်ကုန်မြို့မာ ပထမဆုံး ပြည်သူ့စာကြည့်တိုက်ကို တည်ထောင်ခရေ။ တည်ထောင်ရေ ပုဂ္ဂိုလ်အားအစွဲပြုပနာ ထိုစာကြည့်တိုက်ကို ဗားနတ်ပိဋကတ်တိုက်ဟု ခေါ်မာကတ်တေ။ ထိုစာကြည့်တိုက်ကို အစိုးရပညာရီး ဆင်ဒေချင့်ကိတ်အဖွဲ့က စီမံအုပ်ချုပ်ရေ။ အဖိုးတန်စာအုပ်တိကို ပထမဆုံးလှူဒါန်းသူတိမာ တရားဝန်ကြီးဂျာဒင်းနန့် ပါဠိပါမောက္ခချီလဒါရို့ဖြစ်တေ။ ရန်ကုန်မြို့မှ ဦးမြို့နန့်ဦးမျှင်ရို့က ငွီတသောင်းတန်ပီမူ၊ ပုရပိုက်မူတိကို ရီစက်ချလို့ လှူဒါန်းကတ်တေ။ နောက်မာ ကင်းဝန်မင်းကြီး ပေပုရပိုက်စုနန့် ပုဂံဝန်ထောက်မင်း ဦးတင်၏ ပေပုပိုက်တိကို ဗားနတ်ပိဋကတ်တိုက်ကို ဝယ်ယူခရေ။ ၁၉၂၃ ခုနှစ်ခန့်မာ ဗားနတ်ပိဋကတ်တိုက်ကို အစိုးရက ဗားနတ်ပိဋကတ်တိုက် အုပ်ချုပ်ရီးအဖွဲ့သို့ လွှဲအပ်ခီရေ။ နှစ်စိုင် ငွီကြေးအထောက်အပံ့လည်းပီးရေ။ ထိုနောက်မာ ရန်ကုန်မျူနီစီပယ်က ထောက်ပံ့ငွီနှစ်စိုင် ခြီးမြှင့်လီရေ။ ထိုစာကြည့်တိုက်အပြင်စစ်တွေမြို့မာ စလေဒင်စာကြည့်တိုက်ဆိုပနာလည်း ဟိခဘူးရေ။

၁၉၁၀ ခုနှစ်ခန့်မာ မြို့နယ်အဝှမ်းမာ စာကြည့်တိုက်များ ပေါ်ပေါက်လာရေ။ တိုင်းသူပြည်သားတိသည် လွတ်လပ်ရီးဝံသာနုလုပ်ငန်း များမာ ပါဝင်လှာကတ်တေ။ ဝိုင်၊အမ်၊ဘီ၊အေ ခေါ် ဗုဒ္ဓဘာသာကလျာဏယုဝအသင်း၊ သုစရိတယုဝအသင်းအစဟိသည်ရို့ ပေါ်ပေါက်လာရေ။ ထိုအသင်းတိနန့်တတူ စာကြည့်တိုက်တိလေ့ ပြန့်ပွားလာလီရေ။ ၁၉၂၅ ခုနှစ်ခန့်ကစပနာ စာကြည့်တိုက်လုပ်ငန်းသည် အားစည်လာရေ။ ယင်းခါက မြန်မာနိုင်ငံပညာပြန့်ပွားရီးအသင်းက စာကြည့်တိုက်များ ထွန်းကားရီးကို အားထုတ်ရေ။ ထိုအသင်းတည်ထောင်သူ တဦးဖြစ်ရေ မစ္စတာဖာနီဗယ်ကလေ့ စာကြည့်တိုက်အများတည်ထောင်ကတ်ရန် ဟောပြောလီရေ။ ယပိုင်နန့်စာကြည့်တိုက်အများပေါ်ပေါက်လာရာ နိုင်ငံတော်အစိုးရက ငွီကြေးထောက်ပံ့ခလီရေ။ ၁၉၂၅ ခုနှစ်မှ ၁၉၃၃ ခုနှစ်အထိ ၈ နှစ်အထဲ စာကြည့်တိုက်တိသို့ ပျမ်းမျှကြီးငွီ တနှစ်လျှင် ၁၀၀၀၀ ကျပ်မျှ အစိုးရ ထောက်ပံ့ခရေ။ ၁၉၃၆ ခုနှစ်မာ မြန်မာပြည်အရပ်ရပ်မာ လူထုစာကြည့်တိုက်ငယ်ပေါင်း ၁၈၆ တိုက်ဟိရာ စာကြည့်တိုက် ၁၄၆ တိုက်သည် အစိုးရ၏ ထောက်ပံ့ငွီ တိကို ရခကတ်ရေ။ ကျေးလက်ပြုပျင်ရီးအသင်း၊ လူငယ်တိကြီးပွားရီးအသင်းတိက ကြိုးပမ်းခသဖြင့် ကျေးရွာစာကြည့်တိုက်ပေါင်း တထောင်လှောက်အထိ တိုးတက်ခရေ။ ဦးဖိုးကျား၊ ဦးအာဘောင်နီ အစဟိရေ ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးတိက စာကြည့်တိုက်တိသို့ စာအုပ်တိ လှူဒါန်းကတ်တေ။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းမာ စာကြည့်တိုက်များ အရွီအတွက် ဆုတ်ယုတ်လားရေ။ ယကေလေ့ စစ်ပြီးကာလမာ ရန်ကုန်မြို့မာ အယင်ကထက် စာကြည့်တိုက်များ ပိုပြီးကေများပြားစွာကို တွိရရေ။ မြို့နယ်များမာမူကား စာကြည့်တိုက်များ အရွီအတွက် နည်းပါးဗျာယ်ဟိသိမ့်ရေ။ နိုင်ငံတော် လွတ်လပ်ပြီးရေခေတ်မာ စာကြည့်တိုက်လုပ်ငန်းများ ထူးထူးခြားခြား တိုးတက်လာစွာကို မတွိရသေးချေ။ ယကေလေ့ နိုင်ငံတော်အစိုးရက ပြန်ကြားရီးဌာနခွဲတိနန့်တတူ အစိုးရစာဖတ်ခန်းတိကို အမြို့မြို့မာ ဖွင့်လှစ်ပီးခရေ။ ယင်းအပြင် ရန်ကုန်မြို့မာ အယင်ဗားနတ်ပိဋကတ်တိုက်ကို အစိုးရသို့ ပြန်အပ်လို့ မြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ ပြည်ထောင်စုယိုင်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနက နိုင်ငံတော် စာကြည့်တိုက်အဖြစ်ဖြင့် ၁၉၅၂ ခုနှစ် ဂျုန်လမာ ဖွင့်လှစ်ခရေ။ ယင်းအပြင် ထိုဝန်ကြီးဌာနကပင် မြို့ကြီးများမာ ပြည်သူ့စာကြည့်တိုက်တိကို ဖွင့်လှစ်ရန်အားထုတ်နိန်ရေ။ ဂုချိန်ခါ မန္တလေးနန့် မော်လမြိုင်မြို့ရို့မာ စာကြည့်တိုက်နှစ်တိုက်ဖွင့်ပြီး ဖြစ်တေ။ [[မြန်မာနိုင်ငံဘာသာပြန် စာပီအသင်း]]ကလေ့ စာကြည့်တိုက်လုပ်ငန်း တိုးတက်မှုကို ရှီးရှုဗျာယ် စာကြည့်တိုက် သင်တန်းတိကို ၁၉၅၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလက စတင်သင်ကြားပို့ချဗျာယ်ဟိရေ။ ပြည်ထောင်စုယိုင်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာနနန့် ပြတိုက်မှူးသင်တန်းကို ၁၉၅၅ ခုနှစ် ဂျူလိုင်လကစပနာ သင်ကြား ပို့ချဗျာယ်ဟိရေ။ ။

မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း - အတွဲ (၃) အပိုင်း - ခ