ဆိတ်
| ဆိတ် | |
|---|---|
| A pygmy goat on a tree stump | |
ယိုင်ပါးအောင် မွိးမြူထား | |
| မျိုးရိုးခွဲခြားခြင်း | |
| Unrecognized taxon (fix): | Capra |
| မျိုးစိတ်: | Template:Taxonomy/CapraC. hircus |
| ဒွိနာမ | |
| Capra hircus | |
| Synonyms | |
|
Capra aegagrus hircus Linnaeus, 1758 | |

ဆိတ်စွာ ပါဏဗေဒအလိုအရ 'ကက်ပရာ'မျိုးစုဝင် စားမြုံ့ပြန်ကောင်ဖြစ်တေ။ သိုးနန့် ဆိတ်ရို့စွာ ပုံပန်းချင်း အလွန်ဆင်တူလီရေ။ သားမွီးအတွက် မွီးမြူသော သိုးတမျိုးမာ ဆိတ်နန့် ခွဲလို့မရအောင် ဆင်တူနီရေအတွက်နန့် တိရစ္ဆာန်အကြောင်း မတတ်ကျွမ်းသူတိအဖို့ ပတုံးအနီ အထားကို ကြည့်ပနာ ခွဲခြားနိုင်ပါရေ။ ဆိတ်ဧ့ပတုံးမာ အထက်ကိုထောင်နိန်ပနာ သိုးဧ့ပတုံးမာ အောက်ကိုကုပ် ကျနိန်ရေ။ သိုးနန့်ဆိတ် ခွဲခြားပနာသိနှိုင်ရေ အရာတချက်မာ ဆိတ်ဧ့ကိုယ်လုံး ကိုယ်ဖန်သည် သိုးထက် ငယ်ရေအပြင်၊ ဆိတ်အမွီးမာ ပိုရှည်ရေ။ ပိုဖြောင့်ရေ။
ဆိတ်တိကို လွန်ခရေ နှစ်ပေါင်း ၉၀၀၀-ကျော်လောက်က စပြီးကေ မွိးမြူခရေလို့ အထောက်အထားတိအရ သိရရေ။ ဆိတ်စွာလေ့ လူရို့အတွက် အလွန်အသုံးဝင်သော အဖိုးတန်တိရစ္ဆာန်တမျိုးပင် ဖြစ်တေ။ ဆိတ်တိကို အသားစားဖို့အတွက်ရာမက ဆိတ်နို့အလို့ငှါလည်း မွိးမြူကတ်တေ။ အသားနန့်နို့အပြင် ဆိတ်သားရီစွာလေ့ အသုံးဝင်လီရေ။ တချို့ဒေသတိမာ ဆိတ်သားရီနန့် လူ့အသုံးအဆောင်ဝန်များ၊ အိမ်ထောင်ပရိဘောဂဝန်တိ အစဟိစွာရို့ကို ပြုလုပ်သုံးစွဲကတ်တေ။ တချို့ဒေသတိမာ ဆိတ်တိကို ပေါ့ပါးသော ဝန်တင်ဂါရီဆွဲဖို့အထိ သုံးနှိုင်ရေဟု သိရရေ။ ယကေလေ့ ဂုချိန်ခါ တချို့နိုင်ငံတိမာ ဆိတ်ပေါက်ဖွားနှုန်း အသျှူတရာမြင့်မားနီအတွက်နန့် ခြံဖြင့် စနစ်တကျ မမွိးမြူနိုင်တော့ဘဲ သဘာဝအတိုင်း လွှတ်ကျောင်းထားရရေ။ ထိုဆိတ်တိစွာ ယင်းရို့ဂွက်ရဟိဖို့ သဘာဝတောရိုင်းပင်တိကို ဖျက်ဆီးစားသောက်ကတ်စွာကို ကြုံတွိနီရရေ။
ဆိတ်ရိုင်းတိကို ဥရောပတိုက်၊ အာဖရိကမြောက်ပိုင်းနန့် ဟိမဝန္စွာတောင်တိထက်မာ တွိရရေ။ လူရို့မွိးမြူကတ်တေ ဆိတ်ယဉ်ရို့မာ ပါးရှားနိုင်ငံဟိ ဆိတ်ရိုင်းတိက ဆင်းသက်လာကတ်တေဟု ယူဆရရေ။ ရှီးပဝေသဏီကာလက စပြီးကေ ကမ္ဘာပေါ်ဟိ အရပ်ရပ်မာ ဆိတ်ကိုမွီးမြူခကတ်တေ။ အာသျှမိုင်းနားဟိ အန်ဂိုးရားမြို့ကို အစွဲပြုပနာ အန်ဂိုးရားဆိတ်ဟု နာမည်မာသော ဆိတ်မျိုးမာ ဓမ္မဟောင်းကျမ်းစာခေတ်မှစပြီးကေ ထင်ရှားခရေ။ အန်ဂိုးရားဆိတ်သည် အဟိတိဗက်နိုင်ငံမှ ပေါက်ပွားလာရေ။ အန်ဂိုးရားဆိတ်မာ ရှည်လျားလို့ ပိုးသားပိုင်သားမွီးတိ တကိုယ်လုံးကို ဖုံးအုပ်ဗျာယ်ဟိရေ။ ထိုသားမွီးတိနန့် မိုးဟဲခေါ် ဆိတ်မွေးထည်ကို ရက်လုပ်ရေ။ အန်ဂိုးရားဆိတ် မျိုးပေါင်း များစွာဟိရာ၊ အာဖရိကတိုက်တောင်ပိုင်း၊ ဩစတြေးလျတိုက်နန့် အမင်ရကန်ပြည်ထောင်စုရို့မာ ဒေဆိတ်မျိုးကို သားမွီးအတွက် မွီးမြူကတ်တေ။
သားမွီးအတွက်မွီးမြူကတ်တေ အရာဆိတ်တမျိုးမာ ကသ္မီရဆိတ်မျိုးဖြစ်တေ။ ကသ္မီရဆိတ်သည် သာမန်ဆိတ်နန့်ပိုပြီးကေတူစွာ အန်ဂိုးရားဆိတ်မာ သိုးနန့်ပိုပြီးကေ ဆင်ရေ။ ကမ္ဘာထက်မာ ထင်ရှားသော ကသ္မီရရှောစောင်ကို ထိုကသ္မီရဆိတ်မှရရေ သားမွီးနန့် ရက်လုပ်ကက်ရေ။ ကသ္မီရဆိတ်ဧ့ အထဲထပ် သားမွီးကို ရှောစောင်အဖြစ် ရက်လုပ်ရေ။ အပြင် အမွီးတိရှည် လီလီ၊ အထဲဘက် သားမွီးထပ်မာ ထူထဲပေါများလာလီလီ ဖြစ်တေ။ အလျားနန့်အနံ တကိုက်ခွဲစီဟိရေ ရှောစောင်ရဟိဖို့အတွက် ဆိတ်ဆယ်ကောင်မှ သားမွီးတိကို လိုလီရေ။ ယင်းအပြင် လက်နန့်ယာ ရက်လုပ်အတွက်နန့်၊ စောင်တထည်ရက်ဖို့ တနှစ်ခန့်မျှကြာရေ။ ယင်းကြောင့် ကသ္မီရ ရှောင်စောင်သည် အလွန်အဖိုးထိုက်တန်ဧ့။ အဆင်ဆန်း ရှောစောင်တထည်ကို တခါတရီ ပေါင် ၃ဝဝ မျှ ပီးရရေ။ အန်ဂိုရားဆိတ်နန့် ကသ္မီရဆိတ်နှစ်မျိုးလုံးမာ အရွယ်ငယ်လို့၊ နရွက်တိတွဲလောင်းကျရေအပြင် ဂြိုတိ လိမ်နိန်ရေ။
တရုတ်နိုင်ငံ၊ ဂရိတ်ဗြိတိန်နိုင်ငံ၊ ဥရောပတိုက်နန့် မြောက်အမေရိကတိုက်ရို့မာ ဆိတ်တိကို နို့စားဖို့အတွက် မွီးမြူကတ်တေ။ နို့စားဆိတ်မျိုးမာ ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံမှ တော်ဂင်ဗုနန့် ဆာနင်မျိုးတိမာ ကောင်းဘီယက်ဖြစ်တေ။ အိန္ဒိယနိုင်ငံဟိ ဆိတ်မျိုးမာ စူရတ်မြို့မှ စူရတီဆိတ်မျိုးသည် ထင်ရှားဧ့။ အများအနိန်နန့် အရောင်ဖြူရေ။
သားမွီးအတွက်နန့် ဆိတ်နို့အတွက်ရာကေ ဆိတ်ကို မွီးမြူကတ်တေမဟုတ်ကေလေ့။ အသားစားဖို့အတွက် ဖြစ်စီ၊ သားရီအတွက်ဖြစ်စီ၊ ဆိတ်ကို မွီးမြူကတ်သိမ့်ရေ။ ဆိတ်အချေ သားရီကို လက်အိတ်နန့် ဖိနပ်ချုပ်ရာမာ အသုံးတိစွာ။ ယကေလေ့ အဂုအချိန်မာ ခသလုံးရီနန့် ခွီးသားရီရို့ကို ဆိတ်အချေ သားရီတုတိပြုလုပ်ပနာ ရောင်းချဗျာယ်ဟိကတ်တေ။ ဖိနပ်များ၊ စာရွက်စာတမ်းတိထည့်ဖို့ လက်ဆွဲအိတ်၊ စာအုပ်တိအတွက် မိုရော့ကို သားရေဖုံးနန့် အရာဝန်တိကို ဆိတ်ရီဖြင့် ခြုပ်လုပ်ကတ်တေ။ သားမွီး စောင်နန့် သားမွီး ကိုယ်ရုံထည်တိ ခြုပ်လုပ်ဖို့ အင်ဂိုးရားဆိတ်ရီကို သားမွီးများမပယ်ဘဲ အသုံးပြုကတ်တေ။
ယင့်တွက်နန့်နန့် လူရို့အတွက် ဆိတ်သည် များစွာအသုံးဝင်ရေဟု ဆိုရပါဖို့။ ယင်းအပြင် ဆိတ်သည် အလွန်ကြံ့ခိုင်ရေအတွက်နန့် ရောဂါဗြုန်းခနဲမကူးစက်တတ်ချေ။ ဆိတ်သည် ရွက်ကြမ်း ရွက်နုမရှောင်၊ အပင်ရို့ဧ့ အခေါက်ကိုခွာစားပနာ အသက်ရှင် နေနှိုင်ရေ သတ္တဝါမျိုးဖြစ်တေ။ ယင်းအတွက်နန့် အရာတိရစ္ဆာန်တိကို မွီးမြူလို့မဖြစ်နှိုင်အောင် အစာရီစာ အလွန်ရှားသော အရပ်မျိုးမာ ဆိတ်ကိုမွီးမြူနိုင်ဧ့။ ဆိတ်ဧ့ သာမန်သက်တမ်းမာ ၈ နှစ်မှ ၁၂ နှစ်ထိဖြစ်တေ။ ဆိတ်မရို့စွာ တခေါက်လျှင် ဆိတ်အချေနှစ်ကောင် သုံးကောင်မျှ မွီးဖွားလိဟိရေ။ တခါတရီ တခေါက်လျှင်ဆိတ်အချေ လေးကောင်မှ ငါးကောင်အထိလည်း မွီးတတ်ရေ။ ဆိတ်မမာ ဇီးကပ်လို့၊ ၂၁ သီတင်း၊ ၂၂ သီတင်းအထဲကိုရောက်မှ သားပေါက်းတတ်ရေ။ ဆိတ်မဧ့ အသက် ၁၅ လကျော်မှ မျိုးစပ်ပီးသင့်လီရေ။[၁] [၂]