ဒက် ဟမ်းမားရှိုး
ဒက် ဟမ်းမားရှိုး | |
|---|---|
 | |
| ဒုတိယမြောက် ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေအတွင်းရီးမှူးချုပ် | |
| တာဝန်သက်တမ်း ၁၀ April ၁၉၅၃ – ၁၈ စတ်တင်ဘာ ၁၉၆၁ | |
| အရင်လူ | ထရီဗီလီ |
| ဆက်ခံသူ | ဦးသန့် |
| ကိုယ်ရေး အချက်အလက်တိ | |
| မွီးဖွား | Dag Hjalmar Agne Carl Hammarskjöld ၂၉ ဇူလိုင်၊ ၁၉၀၅ ဂျိုကိုပင်း  ဆွီဒင်နိုင်ငံ။ |
| ကွယ်လွန် | ၁၈ စက်တင်ဘာ၊ ၁၉၆၁ (အသက် ၅၆) ဒိုလာ ရိုဒင်းရှားနန့် ညာဆာလန် ဖက်ဒရီးရှင်း (အဂု ဇမ်ဘီယားနိုင်ငံ) |
| လူမျိုး | ဆွီဒင်လူမျိုး |
| မိခင်ကျောင်း | အာပ်ဆလာတက္ကသိုလ် စဖိဟုမ်းတက္ကသိုလ် |
| ကိုးကွယ်ရေဘာသာ | လူသာရန်/ဆွီဒင်ချက်ကျောင်း |
| လက်မှတ် |  |
ဒက်ဟမ်းမားဟိုး (Dag Hammarskjöld - 
[dɑːg ˈhamːarɧœld] (ကူညီ·ချက်လက်)) (၂၉.၇.၁၉၀၅ – ၁၈.၉.၁၉၆၁) သည် ဆွီဒင်လူမျိုး သံတမန်၊ စီးပွားရီးပညာသျှင် နန့် စာရီးတတ် ဖြစ်တေ။ ရှီးဦးပိုင်း ကုလသမဂ္ဂ အတွင်းရီးမှူးချုပ် အဖြစ် ၁၉၅၃ ခုနှစ်မှ စပြီးကေ လီယာဉ်ပျက်ကျ သီဆုံးရေ ၁၉၆၁ ခုနှစ် စတ်တင်ဘာလအထိ တာဝန် ထမ်းဆောင်ခရေ။ သူစွာ သီလွန်ပြီးမှ ငြိမ်းချမ်းရီး နိုဘယ်ဆု ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရရေ တဦးတည်းသော ပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်တေ။ [၁] ဟမ်းမားဟိုးသည် တာဝန်ထမ်းဆောင်နီတုန်း ကွယ်လွန်ခရေ တဦးတည်းသော ကုလ အထွေထွေအတွင်းရီးမှူးချုပ် လည်း ဖြစ်တေ။ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရီးအတွက် စီစပ်ဆွေးနွေးရန် အလားခရီးမာ လီယာဉ်ပျက်ကျ သီဆုံးခရခြင်း ဖြစ်တေ။ ယင်းခါက အမေရိကန် သမ္မတ ဂျွန် အက်ဖ် ကနိန်ဒီက ရာစုနှစ်၏ အထူးချွန်ဆုံး နိုင်ငံရီးသမား အဖြစ် ချီးကျူးခရေ။ [၂]
ဒက်ဟမ္မားဟိုးသည် ပထမကမ္ဘာစစ်အထဲက ဆွီဒင်နိုင်ငံ၏ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ထမ်းဆောင်ခရေ ဟာချမာ ဟမ္မားဟိုး၏စတုတ္ထသား ဖြစ် ရေ။ ဆွီဒင်နိုင်ငံ ယွန်ချူးပင်မြို့မာ ၁၉ဝ၅ခုနှစ် ဂျူလိုင်လ ၂၉ ရက်နိမာ ဖွားမြင်ရေ။ ဟမ္မားဟိုးသည် ၁၉၂၅ ခုနှစ် အသက် ၂ဝ အရွယ်မာ အပ်ဆားလား တက္ကသိုလ်မှ ဘွဲ့ရခဲ့လို့ ၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်မာ ဥပဒေဘွဲ့ ရခရေ။ ဟမ္မားဟိုးသည် ၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်မှ ၁၉၃၄ ခုနှစ်အထိ ဆွီဒင် အစိုးရက ဖွဲ့စည်းထားရေ အလုပ်လက်မဲ့ ရေးရာ ကော်မတီ မာ အတွင်းရီးမှူးအဖြစ် အမှုထမ်းခ၏။ ၁၉၃၃ ခုနှစ်မာ စဖိဟုမ်း တက္ကသိုလ်မာ နိုင်ငံရီး ဘောဂဗေဒ တွဲဘက် ပါမောက္ခအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခရေ။ ၁၉၃၆ ခုနှစ်မာ ဆွီဒင် နိုင်ငံအစိုးရ၏ ဘဏ္ဍာရီးဌာနမာ လက်ထောက် အထဲဝန် အဖြစ် အမှုထမ်းခပြီးကေလျှင် ၁၉၃၇ ခုနှစ်မာ စီးပွားရီး အကြံ ပေး အရာဟိအဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက်ခလီရေ။ ၁၉၄၁ ခုနှစ် မှ ၁၉၄၈ ခုနှစ်အထိ ဆွီဒင်နိုင်ငံတော်ဘဏ် ဒါရိုက်တာအဖွဲ့၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့လို့ ၁၉၄၆ ခုနှစ်မာ ဘဏ္ဍာရီး ပါရဂူအဖြစ် နိုင်ငံခြားရီး ဝန်ထမ်းအဖွဲ့မာ ဝင်ရောက် အမှုထမ်း လီရေ။ ဧပိုင် အမှုထမ်းနေစဉ် ၁၉၄၇ ခုနှစ်မာ ဝါရှင်တန်သို့ လားရောက်ခရ၏။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်မာ ဥရောပ စီးပွားရီး ပူးပေါင်းကူညီမှုအဖွဲ့သို့ ဆွီဒင်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ကို ဂေါင်းဆောင် တက်ရောက်ခရရေ။ ၁၉၄၈-၄၉ ခုနှစ်မာ ထို အဖွဲ့၏ အမှုဆောင် ကောင်စီမာ ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လှာခ၏။ ၁၉၄၉ ခုနှစ်မာ လက်ထောက် နိုင်ငံခြားဝန်ကြီး ဖြစ်လှာလို့ ၁၉၅၁ ခုနှစ်မာ ကက်ဗိနက် အစိုးရအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ဒု- နိုင်ငံခြားရီးဝန်ကြီး ဖြစ်လှာခလီရေ။
၁၉၅၁ ခုနှစ်မှစပြီးကေ ဒက်ဟမ္မားဟိုးသည် ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ကြီး နန့် အဆက်အသွယ် ပြုလုပ်ခရေ။ ထိုနှစ်မာ ပါရစ်မြို့မာ ကျင်းပသော ခြောက်ကြိမ်မြောက် အထွေထွေ ညီလာခံကြီးသို့ ဆွီဒင်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့၏ ဒုတိယဂေါင်းဆောင်အဖြစ် တက် ရောက်ခရရေ၊ ၁၉၅၂ ခုနှစ်နန့် ၁၉၅၃ ခုနှစ်များမာ နယူး ယော့မြို့မာ ကျင်းပသော ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေ ညီလာခံ တိသို့ ဆွီဒင်နိုင်ငံ ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့၏ ဂေါင်းဆောင်အဖြစ် တက်ရောက်ခရရေ။ ၁၉၅၃ ခုနှစ် ဧပြီလ ၇ ရက်နိမာ နုတ်ထွက်လားခရေ ထရီဗီလီ၏ နီရာတွင် ဆက်ခံသူ အဖြစ် ဟမ္မဟိုးအား ကုလသမဂ္ဂ၏ အတွင်းရီးမှူးချုပ်အဖြစ် ရွီးချယ် ခန့်အပ်ခလီရေ။
ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေညီလာခံကြီးက ဟမ္မားဟိုးအား အတွင်းရီးမှူးချုပ်အဖြစ် ရွီးချယ် ခန့်အပ်ပြီးကေ ၁၉၅၅ ခုနှစ် ဒီဇန်ဘာလအတွင်းမာ ဟမ္မားဟိုးသည် ပီကင်းမြို့ကိုသွား ကာ ကိုရီးယားစစ်ပွဲမာ ဖမ်းမိထားခသော အမေရိကန် လီသူရဲများ လွတ်မြောက်ရီးကိစ္စကို ဆောင်ရွက်ခလီရေ။ စူးအက်တူးမြောင်း အရီးတော်ပုံမာ အဇ္ဇရီယယ်၊ ပြင်သစ်နန့် ဗြိတိန်ရို့၏ ပြုမူဆောင်ရွက်ချက်တိကို မကြိုက်သဖြင့် ပွင့်လင်းစွာ ဝေဖန်ခလီရေ။
၁၉၅၈ ခုနှစ် နိုဗန်ဘာလအထဲ ဖြစ်ပေါ်ခရေ ဟန်ဂေရီ နိုင်ငံ အရီးတော်ပုံမာ ဟမ္မားဟိုး၏ ကြိုးပမ်း ဆောင်ရွက်မှု တိစွာ ယှူရေခဲ့ချေ။ ထိုအချိန်က ဟန်ဂေရီနိုင်ငံမာ ဆိုဗီယက်ရို့၏ ဝင်ရောက် စွက်ဖက်မှုတိကို ဖော်ပြထားရေ အစီအစာခံစာတခုကို ဝီငှလိုက်သဖြင့် ဆိုဗီယက်ယူနီယံ၏ အငြိုအငြင်ကို ခံခရလီရေ။
၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ် ဂျူလိုင်လအထဲ ဖြစ်ပေါ်ခရေ ကွန်ဂို ပြဿနာနန့် ဆက်စပ်ပနာ ဆိုဗီယက် ဝန်ကြီးချုပ် မစ္စတာ ကရူးရှက်က ဟမ္မားဟိုးအား အပြင်းအထန် ဝေဖန်ရှုတ်ချခလေ ရေ။ ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဖေဖဝါရီလမာ ဆိုဗီယက်ယူနီယန်က ကုလသမဂ္ဂ အတွင်းရီးမှူးချုပ်ကြီးအား အသိအမှတ်ပင် မပြု တော့ချေ။
ယကေလေ့ ဟမ္မားဟိုး စိတ်ဓာတ်မကျခဲ့ချေ။ ကွန်ဂိုနိုင်ငံ ဗဟို အစိုးရဖွဲ့စည်းရီးအတွက် ဆက်ပနာ ကြိုးစား ဆောင်ရွက်ခရေ နောက်ဆုံးမှာ ကတန်ဂါပြည်နယ်တခုတည်းက ခွဲထွက်ပြီးကေ ကျန်ရစ်ခလီရေ။ ထိုပြည်နယ်ကို ကွန်ဂိုပြည်မကြီးထဲကို ပြန်ပနာ သွတ်သွင်းနိုင်ရီးအတွက် ကွန်ဂိုနိုင်ငံသို့ ကိုယ်တိုင် လားရောက်ပြီးကေ ကွန်ဂိုနိုင်ငံ၏ ညီညွတ်ရီးရဟိဖို့ ကြိုးစား ဆောင်ရွက်တုန်းမာ ဟမ္မားဟိုး စီးနင်း လိုက်ပါလားရေ လီယာဉ်ပျံစွာ ၁၉၆၁ ခုနှစ် စတ်တင်ဘာလ ၁၈ ရက်နိ မာ အာဖရိကတိုက် မြီပေါ်မာ ပျက်ကျလားသဖြင့် ကုလ သမဂ္ဂ၏ အတွင်းရီးမှူးချုပ်ဖြစ်သူ ဟမ္မားဟိုးသည် ကွယ်လွန် အနိစ္စ ရောက်လား ရရှာလီရေ။
ဟမ္မားဟိုး၏ ကိစ္စမာ ကတန်ဂါပြည်နယ် သမ္မတ ရွှန်ဗီနန့် တွိဆုံရန် ဖြစ်၏။ သူ၏ လီယာဉ်ပျံသည် ၁၉၆၁ ခုနှစ် စတ်တင်ဘာလ ၁၇ ရက်နိ မွန်းစောင်းအချိန်မာ လီယိုပိုဗီးမြို့မှ ထွက်ခွာခဲ့လို့ ထိုနိညမာ အင်ဒိုလာလီဆိပ်မာ ဆင်းသက်ရန် ဖြစ်တေ။ ဟမ္မဟိုး၏ လီယာဉ်ပျံသည် အကယ်တန္တိ အင်ဒို လာ လီဆိပ်မာ ဆင်းသက်ဖြစ်ရေ် အဂုပိုင် လီယာဉ်ပျံ ပျက်ပြီးကေ သေကောင်းမှ သေပေလိမ့်မေ။ အဂုမူ ဟမ္မားဟိုး သည် သိုင်ခေါင်ကျော်အချိန်မာ ထိုလီဆိပ်မာ ဆင်းသက် ရန် အကြောင်းကြားပြီးမှ လီယာဉ်ပျံကို အရာ တစ်နီရာသို့ ဆက်လက်ပြီးကေ မောင်းနှင်စီခရာ အင်ဒိုလာ လီဆိပ်နန့် ခနစ် မိုင်ခွဲခန့်အကွာမာ လီယာဉ်ပျံသည် လီထဲမာ ပေါက်ကွဲပနာ ပျက်ကျလားလီရေ။ လီယာဉ်ပျံ ပျက်ရာမာ ဟမ္မားဟိုးနန့် တတူ ထိပ်တန်းအကြံပီးအရာဟိကြီးများ အပါအဝင် အရာ အဖွဲ့ဝင် ခနစ်ဦးနန့် လီကြောင်းသား ငါးဦးပါ စုစုပေါင်း ၁၄ ဦး သီဆုံးလားလီရေ။ ဒက်ဟမ္မားဟိုး၏ နီရာတွင် မြန်မာနိုင်ငံမှ ဦးသန့်က ကုလသမဂ္ဂ အတွင်းရီးမှူးချုပ်အဖြစ် ဆက်ခံ ခလီရေ။
မစ္စတာ ဒက်ဟမ္မားဟိုးသည် ကွယ်လွန်ချိန်မာ အသက် ၅၆ နှစ်ဟိပြီးကေ လူပျိုကြီး ဖြစ်လီရေ။ သူ၏ ရုပ်အလောင်းကို သူ၏ ဇာတိနိုင်ငံဖြစ်ရေ ဆွီဒင်နိုင်ငံသို့ ယူဆောင်ပြီးကေ သင်္ဂြိုဟ်လိုက်ကတ်လီရေ။[၃]
ကိုးကား
[တီးဖြတ်ပါ | အရင်းအမြစ်ကိုတီးဖြတ်ပါ]- ↑ မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ။ 16 May 2012 မာ မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။ 17 November 2011 မာ ပြန်စစ်ပြီး။
- ↑ Linnér S (2007)။ Dag Hammarskjöld and the Congo crisis, 1960-61 (PDF)။ Uppsala University။ 5 April 2012 မာ မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။ 17 November 2011 မာ ပြန်စစ်ပြီး။
- ↑ မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)
ပြင်ပလင့်ခ်များ
[တီးဖြတ်ပါ | အရင်းအမြစ်ကိုတီးဖြတ်ပါ]- Dag Hammarskjöld – biography, quotes, photos and videos Archived 18 February 2014 at the Wayback Machine.
- UNSG Dag Hammarskjold Conference on 9-10 November 2011 Archived 11 October 2011 at the Wayback Machine. at Peace Palace
- Weekly blog exploring Hammarskjöld's political wisdom Archived 21 October 2016 at the Wayback Machine.
- Video of Hammarskjöld's funeral in Pathe archive[လင့်ခ်သီ]
- UNSG Ban Ki-Moon Lays Wreath Honouring Dag Hammarskjold of 1 October 2009 and UNSG with King Carl XVI Gustaf of Sweden
- UNSG Kofi Annan, Dag Hammarskjöld and the 21st century, The Fourth Dag Hammarskjöld Lecture 6 September 2001, Dag Hammarskjöld Foundation and Uppsala University (pdf) Archived 5 June 2013 at the Wayback Machine.
- About Dag Hammarskjöld Archived 27 September 2014 at the Wayback Machine. (Dag Hammarskjöld Foundation)
- United Nations Secretaries-General
- Dag Hammarskjöld, Secretary-General at the official website of the UN
- Biography Archived 5 January 2016 at the Wayback Machine.
- The Nobel Prize
- Letters say Hammarskjöld's death Western plot Archived 19 April 2009 at the Wayback Machine.
- Media briefing by Archbishop Desmond Tutu Archived 16 July 2012 at the Wayback Machine.
- 18 September 1961 UN Secretary-General Dag Hammarskjöld is killed Archived 4 February 2012 at the Wayback Machine. and BBC
- Audio of Dag Hammarskjold's response to Russian pressure From UPI Audio Archives