Jump to content

ဖက်ဆစ်ဝါဒ

ဝီကီးပီးဒီးယား က
ဖက်ဆစ်ဂေါင်းဆောင်များဖြစ်ခရေ ဗင်နီတို မူဆိုလီနီ (ဖီး) နန့် ဟစ်တလာ (ညာ) (၁၉၃၇ ခုနှစ်)

ဖက်ဆစ်ဝါဒသည် လက်ယာစွန်းရောက် (Far-right) အုပ်ချုပ်ရီးပုံစံတခုဖြစ်ပြီးကေ နိုင်ငံ၏အာဏာအများစုကို အုပ်ချုပ်သူ တယောက်တည်း (တနည်း) နိုင်ငံရီးပါတီတခုတည်းအောက်ဟိ အုပ်စုငယ်တခုက ချုပ်ကိုင်ထားလိ့ဟိရေ။ ဖက်ဆစ်နိုင်ငံတိစွာ ပုံမှန်ဆိုလို့ဟိကေ အာဏာသျှင်စနစ်သုံး ပါတီတခုတည်းကသာ လွှမ်းမိုးထားရေ (Totalitarian one-party) နိုင်ငံများ ဖြစ်ကတ်တေ။ ယင်းရို့စွာ မာန်ပါနိန်ရေ၊ အထီးကျန်နီရေ၊ တနည်း မျှော်လင့်ချက်မဲ့နိန်ရေ လူထုအမြောက်အမြားကို ပစ်မှတ်ထား စည်းရုံးပြီး အားကောင်းမောင်းသန် ဂေါင်းဆောင်တဦး၏ နောက်ကွယ်မာ စည်းလုံးလာစီရန် ပြုလုပ်ကတ်တေ။ ထိုဂေါင်းဆောင်က ယင်းရို့အား စိတ်ကူးယိုင် အဆင်ပြေချောမွိ့ဖို့ လူ့ဘောင်လောက (Utopia) တခု ဖန်တီးပီးဖို့လို့လေ့ကောင်း၊ ယင်းရို့အပေါ် နစ်နာအောင် ပြုမူခသူတိကို ပက်ပက်လန်အောင် ကလဲ့စားချေပီးဖို့လို့လေ့ကောင်း ကတိပြုလိဟိရေ။[၁][၂]

ဖက်ဆစ်ဝါဒအောက်မာ အစိုးရရေ နိုင်ငံ၏ စီးပွားရီးနန့် လူမှုအဖွဲ့အစည်း၏ အရာကဏ္ဍတိကို အာဏာသျှင်ဆန်သော ကော်ပိုရိတ်စနစ် (Authoritarian corporatism) အသွင်နန့် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ထိန်းချုပ်ထားလိ့ဟိရေ။ [၃]ဒေစနစ်အောက်မာ ကုမ္ပဏီတိနန့် လုပ်သားတိသည် အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်မှုအောက်မာ တတူတကွ ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်ကတ်ရန် မျှော်လင့်ထားကတ်တေ။ ဖက်ဆစ်အစိုးရရေ ယင်းရို့အတွက် အသုံးမဝင်ဟု ယူဆသူ ဇာသူ့ကိုမဆို သတ်ဖြတ်ရန် တနည်း နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းဖို့အတွက် အကြမ်းဖက်မှုကို အသုံးပြုတတ်ရေ။

ယင်းပိုင် အာဏာသျှင်စနစ်၏ စွမ်းအားစွာ ဖော်ပြပါနည်းလမ်းတိနန့် လူထုအမြောက်အမြားကို သိမ်းသွင်းစည်းရုံးပြီး မြှောက်ပင့်ပီးရာမှ လာခြင်းဖြစ်ပြီးကေ၊ တူညီရေပန်းတိုင်ကို လက်ခံသဘောတူကြသူတိက လူမှုအဖွဲ့အစည်းအဆင့်တိုင်းမာ ကိုယ့်သဘောဆန္ဒအလျောက် ကူညီပံ့ပိုးပေးခြင်းစွာ ယင်းချင့် အာဏာသျှင်နိုင်ငံတော်ကြီး ဆက်ပနာရပ်တည်နှိုင်ဖို့အတွက် မဟိမဖြစ် လိုအပ်ချက်တခု ဖြစ်ပါရေ။[၄][၅]

၂၀ ရာစုအထဲ အရင်းရှင်စနစ် ပိုပြီး ကြီးထွားလာရေနန့်တတူ ကြီးမားရေ ပြဿနာတိကို ရှိဆိုင်လာရရေ။ ကုန်ထုတ်လုပ်မှု ပရမ်းပတာဖြစ်တေအတွက် စီးပွားပျက်ကပ်များ ရက်ပြတ်ရက်ပြတ်ဖြစ်ပေါ်ရေ။ ခေါင်းပုံဖြတ်ခံရရေ အလုပ်သမားတိစွာ နိုင်ငံရီးအသိ တိုးတက်လာရေကြောင့် အရင်းရှင်စနစ်ကို ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်ကတ်တေ။ ကြီးမားရေ ပြဿနာတိကြားမာ အရင်းရှင်စနစ်ကို ဆက်ပနာထိန်းသိမ်းနိုင်ဖို့ အရင်းရှင်ကြီးတိစွာ ဒီမိုကရေစီနည်းလမ်းကို စွန့်ပယ်ပြီး အဓမ္မနည်းလမ်းတိကို အသုံးပြုကတ်တေ။ ပြည်သူလူထုကို အာဏာသျှင်စနစ်ဖြင့် အုပ်ချုပ်ရေ။ ဒေပိုင်နန့် ဖက်စစ်စနစ်သည် ခေတ်နောက်ပြန်ဆွဲပနာ ဖောက်ပြန်သောစနစ်ဖြစ်တေ။ ၂၀ ရာစုအထဲ ဖက်ဆစ်ဝါဒသည် အီတလီ၊ ဂျာမနီနန့် ဂျပန်ရို့မာ ထင်ရှားစွာ ထွန်းကားခရေ။ ဂုချိန်ခါဇာနိုင်ငံမှ ဖက်ဆစ်စနစ်ကိုမကျင့်သုံးတော့ပါ။[၆]


  1. ↑ Ben-Ghiat, Ruth။ "An American Authoritarian"၊ August 10, 2016။ October 10, 2020 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
  2. ↑ Waxman, Olivia B.။ "What to Know About the Origins of Fascism's Brutal Ideology"၊ Time၊ March 22, 2019။ October 8, 2020 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
  3. ↑
    • Paxton (2004), pp. 32, 45, 173; Nolte (1965) p. 300.
    • Payne, Stanley G. 2005. A history of fascism, 1914 through 1945. University of Wisconsin Press. ISBN 0-299-14874-2
    • Blamires, Cyprian. 2006. World Fascism: a historical encyclopedia. Volume 1, Santa Barbara, California: ABC-CLIO.
  4. ↑
    • Paxton (2004), pp. 32, 45, 173; Nolte (1965) p. 300.
    • Payne, Stanley G. 2005. A history of fascism, 1914 through 1945. University of Wisconsin Press. ISBN 0-299-14874-2
    • Blamires, Cyprian. 2006. World Fascism: a historical encyclopedia. Volume 1, Santa Barbara, California: ABC-CLIO.
  5. ↑ Hirsh, David (2025). "Trotskyist reverberations: antisemitism, Stalinism, liberalism (Preface to ‘Mapping the New Left Antisemitism: The Fathom Essays’)". Fathom Journal.
  6. ↑ အဋ္ဌမတန်း -ကမ္ဘာ့သမိုင်း