မရာလူမျိုး
| Mara Chipho | |
|---|---|
| လူဦးရွီ စုစုပေါင်း | |
| ခန့်မှန်း ၁၀၀,၀၀၀ ကျော် (အိန္ဒိယ၊ မြန်မာ၊ မလေးရှား၊ အမေရိကန်၊ နန့် သြစတေးလျ) | |
| အများစု နီထိုင်ရေ နီရာ | |
| ဘာသာစကား | |
| မရာဘာသာစကား၊ မြန်မာဘာသာစကား၊ မီဇိုဘာသာစကား၊ အိန်းဂလိချ်ဘာသာစကား | |
| ကိုးကွယ်မှု | |
| ခရစ်ယာန်ဘာသာ(၁၀၀%)၊ အယင်က နတ်ကိုးကွယ်မှု | |
| ဆက်စပ် တိုင်းရင်းသား အုပ်စုတိ | |
| ချင်းလူမျိုး၊ မီဇို၊ ကူကီး နန့် အရာ တိဘက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ |
မရာလူမျိုး (အင်္ဂလိပ်: Mara people, တမ်းပလိတ်:Lang-mrh) စွာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ မီဇိုရမ်ပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနန့် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ချင်းပြည်နယ်ရို့မာ အဓိက မှီတင်းနီထိုင်ကတ်ရေ တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုတခု ဖြစ်တေ။ အယင်က ပြင်ပလူတိက ယင်းရို့ကို လာခဲ (Lakher) ဟု ခေါ်ဝေါ်ခကတ်ကေလည်း၊ ယင်းရို့ကိုယ်တိုင်ကမူ "မရာ" ဆိုရေ နာမည်ကိုရာ ဂုဏ်ယူစွာ သုံးစွဲကတ်တေ။ မရာလူမျိုးတိစွာ တိဘက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားမိသားစုဝင်ဖြစ်ရေ မရာဘာသာစကားကို ပြောဆိုကတ်ပြီး ယိုင်ကျေးမှု၊ ဓလိ့ထုံးတမ်းနန့် သမိုင်းကြောင်းအရ တခြားသော ချင်း၊ မီဇို၊ ကူကီး မျိုးနွယ်စုတိနန့် နီးကပ်ရေ အမျိုးတော်မှု ဟိရေ။
ဝေါဟာရရင်းမြစ်နန့် နာမည်တိ
[တီးဖြတ်ပါ | အရင်းအမြစ်ကိုတီးဖြတ်ပါ]ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီခေတ် မှတ်တမ်းများမာ မရာလူမျိုးတိကို "Shendoos" (ရှင်ဒူး) သို့မဟုတ် "Lakher" (လာခဲ) ဟု ရီးသားမှတ်တမ်းတင်ခကတ်တေ။ "လာခဲ" ဆိုရေ နာမည်မာ နံဘေးအနားဟိ မီဇိုလူမျိုးတိက ခေါ်ဝေါ်ရေ နာမည်ဖြစ်ပြီးကေ၊ ဗြိတိသျှရို့က ယင်းနာမည်ကို ဆက်ပနာသုံးစွဲခခြင်းဖြစ်တေ။ ယကေလေ့ ၁၉၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနောက်ပိုင်းမာ မရာလူမျိုးတိ၏ အမျိုးသားရီး နိုးကြားမှုနန့်အတူ ယင်းရို့၏ မူလနာမည်ရင်းဖြစ်ရေ "မရာ" (Mara) ဆိုရေ နာမည်ကို တရားဝင် ပြန်ပနာအသုံးပြုလာခကတ်တေ။
သမိုင်းကြောင်း
[တီးဖြတ်ပါ | အရင်းအမြစ်ကိုတီးဖြတ်ပါ]မရာလူမျိုးတိ၏ ပစရာဇဝင် သမိုင်းကြောင်းတိအရ ယင်းရို့စွာ တခြားသော ချင်း-မီဇို မျိုးနွယ်စုတိကဲ့သို့ပင် တရုတ်နိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းမှ ဆင်းသက်လာကတ်ရား တိဘက်-ဟိမဝန္တာ ဒေသတိကို ဖြတ်သန်းကာ ဆင်းသက်လာကတ်တေဟု ဆိုရေ။ ရှီးဟောင်းဒဏ္ဍာရီများမာ လူသားတိစွာ "ချင်လွန်း" (Chhinlung) သို့မဟုတ် မြီအောက်လှိုဏ်ဂူကြီးတခုမှ ထွက်ပေါ်လာရေဟု ယုံကြည်ကတ်တေ။ ယင်းရို့စွာ ချင်းတွင်းမြစ်ဝှမ်းကတဆင့် ရွှိပြောင်းလှာပြီး လက်ဟိ အိန္ဒိယ-မြန်မာ နယ်စပ်ဟိ တောင်တန်းထူထပ်ရေ ဒေသများမာ အခြီချ နီထိုင်ခကတ်တေ။
စာပီအရီးအသား သမိုင်းကြောင်းအနိန်နန့် ဗြိတိသျှအရာဟိတိဖြစ်ရေ အဂယင့်လ် (Captain S.R. Tickell) နန့် ကပ္ပတိန် လူးဝင်း (Captain T.H. Lewin) ရို့စွာ ၁၈၅၂ နန့် ၁၈၆၉ ခုနှစ်များမာ မရာလူမျိုးရို့၏ အကြောင်းနန့် ဘာသာစကားကို ပထမဆုံး စတင်မှတ်တမ်းတင်ခကတ်တေ။[၁] ယကေလေ့ စနစ်ကျရေ အက္ခရာစာပီကိုမူ ၁၉၀၇ ခုနှစ်မာ (လက်ဟိအိန္ဒိယနိုင်ငံ) ဆိုင်ကွန်း (Saikao) ရွာသို့ ရောက်ဟိလာရေ ဖလောင်းသာသနာပြုဆရာ ရယ်ဂျီနယ် အာသာ လောရိန်း (R.A. Lorrain) က ရောမအက္ခရာကို အခြီခံပနာ တီထွင်ပီးခခြင်း ဖြစ်တေ။[၂]
ပထဝီဝင်နန့် အုပ်ချုပ်ရီး
[တီးဖြတ်ပါ | အရင်းအမြစ်ကိုတီးဖြတ်ပါ]မရာလူမျိုးတိစွာ အိန္ဒိယနန့် မြန်မာ နယ်စပ်တလျှောက်ဟိ သစ်တောနန့် တောင်တန်းထူထပ်ရေ "တြိဂံစိမ်း" (Green Triangle) ဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်ရေ ဒေသတိမာ နီထိုင်ကတ်တေ။
- အိန္ဒိယနိုင်ငံ: မီဇိုရမ်ပြည်နယ် တောင်ပိုင်း ဆိုင်းဟားခရိုင် (Siaha District) မာ အဓိက နီထိုင်ကတ်ရေ။ ထိုဒေသကို အိန္ဒိယအစိုးရက ၁၉၇၂ ခုနှစ်မာ မရာကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ဒေသကောင်စီ (Mara Autonomous District Council - MADC) အဖြစ် တရားဝင် အသိအမှတ်ပြု ပီးထားပြီး၊ မရာဘာသာစကားကို ရုံးသုံးနန့် ကျောင်းသင်ခန်းစာတိမာ ပြဋ္ဌာန်းခွင့် ရဟိထားရေ။[၃]
- မြန်မာနိုင်ငံ: ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနန့် အလယ်ပိုင်း (အထူးအနိန်နန့် မတူပီ၊ ထန်တလန်၊ ဟားခါး၊ နန့် ပလက်ဝ မြို့နယ်တိ၏ နယ်စပ်ဒေသများ) မာ မှီတင်းနီထိုင်ကတ်တေ။
ယိုင်ကျေးမှုနန့် လူမှုအဖွဲ့အစည်း
[တီးဖြတ်ပါ | အရင်းအမြစ်ကိုတီးဖြတ်ပါ]ဘာသာစကား
[တီးဖြတ်ပါ | အရင်းအမြစ်ကိုတီးဖြတ်ပါ]မရာလူမျိုးတိစွာ ကိုယ်ပိုင် မရာဘာသာစကား (Mara Language) ကို ပြောဆိုကတ်ပြီး၊ ယင်းမာ တလို့ဆိုင် (Tlosai)၊ ဇိုင်နို (Zyhno)၊ ချာပီ (Chapi)၊ ဗိုင်တူး (Vyhtu) နန့် ဟောင်သိုင်း (Hawthai) စရေ ဒေသိယစကားတိ ကွဲပြားကတ်တေ။ ဒေနိခေတ် စာပီ၊ ကျမ်းစာနန့် ရုံးသုံးအဖြစ် တလောဆိုင်း (Tlosai) ဒေသိယစကားကို စံ (Standard) အဖြစ် အသုံးပြုကတ်တေ။[၄] မရာစာပီမာ ရောမအက္ခရာ "c" ကို တလုံးတည်း အသုံးမပြုဘဲ "ch" ပုံစံနန့် (နမူနာ- တမ်းပလိတ်:Mara) သီးသန့် အသုံးပြုရေ ထူးခြားရေ သဒ္ဒါစည်းမျဉ်းများ ဟိရေ။
ဘာသာရီး
[တီးဖြတ်ပါ | အရင်းအမြစ်ကိုတီးဖြတ်ပါ]ခရစ်ယာန် သာသနာပြုများ မရောက်လှာမီ အယင်ခေါက်က မရာလူမျိုးတိစွာ တောင်တန်းနန့် သဘာဝတရားကို အစွဲပြုရေ နတ်ကိုးကွယ်မှု (Animism) နန့် "ခါဇိုပါ" (Khazohpa) ခေါ် ဖန်ဆင်းရှင်ကို ကိုးကွယ်ခကတ်တေ။ ယကေလေ့ ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းမှစပြီးကေ ခရစ်ယာန်သာသနာ ထွန်းကားလာခရာ ဂုချိန်ခါ မရာလူမျိုး အားလုံးနီးပါး (၉၉.၉ ရာခိုင်နှုန်းကျော်) စွာ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကတ်တေ။ မရာ ဧဝံဂေလိအသင်းတော် (Mara Evangelical Church) စွာ ဒေသတွင်း အကြီးဆုံး အသင်းတော်ကြီးတိအနက် တခုဖြစ်တေ။
ရိုးရာဓလိ
[တီးဖြတ်ပါ | အရင်းအမြစ်ကိုတီးဖြတ်ပါ]မရာလူမျိုးတိစွာ ကိုယ်ပိုင်ရိုးရာ ဝတ်စုံတိနန့် ရိုးရာအကများ ဟိကတ်တေ။ အမျိုးသမီးတိစွာ "Chylaopoh" ဟုခေါ်ရေ ရောင်စုံချေထည်တိကို ဝတ်ဆင်လေ့ဟိပြီးး သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို အခြီခံရေ ကောက်သစ်စားပွဲပိုင်ယှောင် ရိုးရာပွဲတော်တိကို ကျင်းပလေ့ဟိကတ်တေ။
ထင်ရှားရေ ပုဂ္ဂိုလ်များ
[တီးဖြတ်ပါ | အရင်းအမြစ်ကိုတီးဖြတ်ပါ]- ဒေါက်တာ ဆာဆာ - အမျိုးသားညီညွတ်ရီးအစိုးရ (NUG) ဧ့ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရေ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရီး ဝန်ကြီး၊ ထင်ရှားရေ လူမှုအကျိုးပြု ဒက်တင်။ (လိုင်လင်းပီမြို့ဖွား)
- ဒေးဗစ်လိုင် - မြန်မာနိုင်ငံဟိ ထင်ရှားရေ မရာလူမျိုး တေးသံရှင်။
ကိုးကားချက်တိ
[တီးဖြတ်ပါ | အရင်းအမြစ်ကိုတီးဖြတ်ပါ]- ↑ Lewin, T. H. (1869). The Hill Tracts of Chittagong and the Dwellers Therein.
- ↑ Lorrain, R. A. (1912). Five Years in Unknown Jungles for God and Empire.
- ↑ Mara Autonomous District Council Official Website. madc.mizoram.gov.in Archived 5 January 2023 at the Wayback Machine.
- ↑ Parry, N. E. (1932). The Lakhers. Macmillan and Co.
ပြင်ပလင့်ခ်များ
[တီးဖြတ်ပါ | အရင်းအမြစ်ကိုတီးဖြတ်ပါ]- Maraland.net (မရာလူမျိုးတိ၏ သတင်းနန့် သမိုင်းကြောင်း ပေါ်ရေ)
- Mara Autonomous District Council Archived 5 January 2023 at the Wayback Machine. (အိန္ဒိယနိုင်ငံဟိ မရာကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ဒေသကောင်စီ ဝက်ဘ်ဆိုက်)
- Marareih.org (မရာဘာသာစကား ထိန်းသိမ်းစောင့်ယှောက်ရီး၊ မှတ်တမ်းတင်ရီးနန့် လိလာရီးဆိုင်ရေ ပလက်ဖောင်း)
- Maralyrics.com (မရာ တေးတေးခြင်း စာသားတိ စုစည်းမှု ဝက်ဘ်ဆိုက်)