ဝ ဘာသာစကား
| ဝဘာသာစကား (Wa language) | |
|---|---|
| 促進 / Vāx | |
| ဒေသခံ | မြန်မာနိုင်ငံ (သျှမ်းပြည်နယ် - ဝကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း)၊ တရုတ်နိုင်ငံ (ယူနန်ပြည်နယ်) |
| လူမျိုးစု | ဝလူမျိုး |
ဒေသခံ ပြောဆိုသူတိ | ၁.၂ သန်း ခန့် (၂၀၀၀-၂၀၀၈ ခုနှစ် စာရင်းတိအရ) |
ဩစထြိုအေးရှားတ ဘာသာစကားတိ
| |
| လက်တင်အက္ခရာ (ဝစာပီ)၊ မြန်မာအက္ခရာ (အချို့ ခရစ်ယာန်အစုအဖွဲ့များ) | |
| ဘာသာစကားကုဒ်တိ | |
| ISO 639-3 | prk (ပါရော့ခ်ဝ) / wbm (ဝစစ်စစ်) / vwa (အာဝ) |
ဝဘာသာစကား (အင်္ဂလိပ်: Wa language; ဝ: Vāx သို့မဟုတ် မဂ်စလုံ) စွာ ဩစထြိုအေးရှားတ ဘာသာစကားတိမိသားစု၊ ပလောင်နွယ် (ပလောင်-ဝ) အုပ်စုခွဲဧ့ ဝအုပ်စု (Waic) မာ ပါဝင်ရေ ကုန်းမြင့်သုံး ဘာသာစကားတခု ဖြစ်တေ။[၁] ဒေဘာသာစကားကို မြန်မာနိုင်ငံ သျှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းနန့် အရှိပိုင်းဟိ ဝကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း (အထူးအနိန်နန့် ပန်ဆန်းမြို့၊ ဟိုပန်မြို့ စရေ ဒေသများ) မာ နီထိုင်ကတ်ရေ ဝလူမျိုး တသန်းကျော်နန့် တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်အထဲဟိ ဝလူမျိုး ၄ သိန်းခန့်က အဓိက ပြောဆိုအသုံးပြုကတ်တေ။[၂]
ဒေသဗေဒနန့် ဒေသိယစကားတိ
[တီးဖြတ်ပါ | အရင်းအမြစ်ကိုတီးဖြတ်ပါ]ဝဘာသာစကားစွာ ပြောဆိုရေ ဒေသကိုလိုက်လို့ လီယူလီသိမ်းနန့် ဝေါဟာရ ကွဲပြားမှုတိ ဟိကတ်ရာ အဓိကအားဖြင့်ဒေသိယစကား အုပ်စုကြီး သုံးခု ခွဲခြားနှိုင်ရေ။[၃]ပါရော့ခ် (Parauk / Praok)ဘာသာစကားစွာ ဝနယ်မြီာက်ပိုင်းနန့် ဗဟိုဒေသ (ပန်ဆန်းအပါအဝင်) မာ ပြောဆိုကတ်ပြီး ဝလူမျိုးအများစု နားလည်ကြရေ "စံပြဝဘာသာစကား" (Standard Wa) အဖြစ် သတ်မှတ်ထားရေ။ဗလောက် (Vo / Wa Proper)စွာ ဝနယ်တောင်ပိုင်းနန့် သျှမ်းပြည်နယ် အရှိပိုင်းတချို့မာ ပြောဆိုကတ်ရေ။အာဝ (Awa)စွာ တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ်နန့် ယူနန်ပြည်နယ်အထဲဟိ တောင်ဘက်အကျဆုံး ဒေသများမာ ပြောဆိုကတ်ရေ။
ဘာသာဗေဒဆိုင်ရေ ထူးခြားချက်တိ
[တီးဖြတ်ပါ | အရင်းအမြစ်ကိုတီးဖြတ်ပါ]ဝဘာသာစကားစွာ ပတ်ဝန်းကျင်ဟိ ရှမ်း၊ မြန်မာနန့် တရုတ်စကားတိပိုင် အသံအနိမ့်အမြင့်ပြောင်းကေ အဓိပ္ပာယ်ပြောင်းလဲရေ နိမ့်မြင့်တက်ကျသံစနစ် မဟိပါ။ ယင်းစွာ ရှီးဦးဩစထြိုအေးရှားတ ဘာသာစကားတိဧ့ အင်္ဂါရပ်အတိုင်း တည်ဟိနေခြင်း ဖြစ်တေ။အသံအနိမ့်အမြင့် မဟိရေ်လည်း ဗျည်းနန့် သရသံတိကို အသံရိုးရိုးထွက်ခြင်း (Clear/Modal voice) နန့် လိုင်ခြောင်းပွင့်ကာ အသက်ရှူသံပါရုံ ခပ်ဆာတာတာထွက်ခြင်း (Breathy/Laryngealized voice) ဆိုပနာ အသံအုပ်စု နှစ်မျိုးခွဲခြားကာ စကားလုံးတိဧ့ အဓိပ္ပာယ်ကို သတ်မှတ်ရေ။သာမန်အနိန်နန့် ကြိယာ-ကံ-ကတ္တား (VOS - Verb-Object-Subject) သို့မဟုတ် ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ (SVO) ပုံစံကို အသုံးပြုလိဟိရေ။
စာပီအရီးအသား
[တီးဖြတ်ပါ | အရင်းအမြစ်ကိုတီးဖြတ်ပါ]၁၉၃၀ ပြည့်လွန်နှစ်များမာ အမေရိကန်ကရစ်ယာန်သာသနာပြုဆရာကြီး ဝင်းဆင့်ယန်း (William Young) က လက်တင်အက္ခရာကို အခြီခံပနာ ဝစာပီ (Bible Wa) ကို ခရစ်ယာန်သာသနာပြုလုပ်ငန်းတိအတွက် စတင် တီထွင်ပီးခပြီး မြန်မာနိုင်ငံဟိ ဝခရစ်ယာန်များအကြားမာ ဒေနိန့်ထိ အသုံးပြုဆဲဖြစ်တေ။
၁၉၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်နောက်ပိုင်းမာ တရုတ်နိုင်ငံဟိ ဝလူမျိုးတိနန့် ဝပြည်သွီးစည်းညီညွတ်ရီးတပ်မတော် (UWSA) ထိန်းချုပ်ရာဒေသများမာ အသုံးပြုနိုင်ဖို့ အယင်လက်တင်စာစနစ်ကို အသံထွက်ဗေဒနန့်အညီ ပြန်ပနာမွမ်းမံပြင်ဆင်ခကတ်တေ။ ယင်းစနစ်ကို "ဝစာပီအသစ်" (Official Wa Alphabet) ဟု ခေါ်ဆိုပြီး ဒေနိ ဝကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသဧ့ ရုံးသုံးစာပီ၊ သတင်းစာနန့် အခြီခံပညာရီးသင်ရိုးများမာ တရားဝင် ကျကျယ်ပြပြန့် အသုံးပြုဗျာယ်ဟိရေ။
ကိုးကား
[တီးဖြတ်ပါ | အရင်းအမြစ်ကိုတီးဖြတ်ပါ]- ↑ Diffloth, Gérard (1980). The Wa Languages (in English). University of California, Berkeley.
- ↑ Watkins, Justin (2002). The Phonetics of Wa: Experimental Phonetics, Phonology, Orthography and Documentation (in English). Pacific Linguistics. ISBN 978-0858834866.
- ↑ Zhou, Zhizhi (1988). "A Study of Wa Dialects" (in zh). Minzu Yuwen 4: 14-23.