သမင်
| Deer[၁] Temporal range: Early Miocene–Recent | |
|---|---|
 | |
| Images of a few members of the family Cervidae (counterclockwise from top left): the red deer (Cervus elaphus), sika deer (Cervus nippon), barasingha (Rucervus duvaucelii), caribou (Rangifer tarandus) and white-tailed deer (Odocoileus virginianus) | |
မျိုးရိုးခွဲခြားခြင်း  | |
| လောက: | Animalia |
| မျိုးပေါင်းစု: | Chordata |
| မျိုးပေါင်း: | Mammalia |
| မျိုးစဉ်: | Artiodactyla |
| Infraorder: | Pecora |
| မျိုးရင်း: | Cervidae Goldfuss, 1820 |
| အမျိုးအစား မျိုးစု | |
| Cervus Linnaeus, 1758 | |
| Subfamilies | |
သမင်စွာ စာဗီဒီးမျိုးရင်းဝင် တောတိရစ္ဆာန်ဖြစ်ပနာ ခြီထောက်မာခွာပါဟိရေ တိရစ္ဆာန် မျိုးဖြစ်တေ။ အဖိုသတ္တဝါများမာ အဂေါင်းမာ ကောင်းကောင်းလှပရေ ဂြိုပါဟိရေ။ အသီးအရွက်သာစားသော စားမြုံ့ ပြန်သတ္တမွားမျိုးဖြစ်တေ။ ယင်းက အင်အားကြီး မားသော ကျား၊ ခြင်္သေ့စရေသားရဲတိရစ္ဆာန်နန့် ရန်သူတိ၏ဖီးရန်မှရွတ်မြောက်ဖို့ အလွန်အယင့်ယင် ပြေးလွှားလားနှိုင်အတွက်နန့် ပြားဆတ်၊ ချေ၊ စိုင်၊ ဆတ် ရို့ကဲ့သို့ပင် ခြီမြန် သတ္တဝါဟုခေါ်ရေ။
သမင်စွာ ဆတ် ထက်ကိုယ်လုံး ကိုယ်ထည်သွယ်ရေ။ သမင်အမသည် ကိုယ်လုံးပိုပြီးကေသိရေ။ ပက်ခုံးမှ အမြင့် လေးပေလောက်ဟိရေ။ ကျွဲ၊ နွား၊ ပြားဆတ်အစဟိရေ တိရစ္ဆာန်ရို့မာ ပိုင်ဂြိုပါကေလည်း သမင်ဂြိုစွာ ကျွဲ၊ နွား၊ ပြားဆတ်ဂြို မျိုးမဟုတ်ဘဲ အခက်အတက်ရို့နန့်လှပရေ ဂြို မျိုးဖြစ်တေ။အခက်အတက်များ နှစ်ခုမှသျှစ်ခု အထိပါတတ်ရေ။ ဂြိုအလျား ၄၂ လက်မလှောက်ဟိတတ်ရေ။
ကျွဲ၊ နွား၊ ပြားဆတ်ရို့၏ဂြိုက နှစ်စိုင်အသစ်လဲလိမဟိ ကေလေ့ သမင်ဂြိုစွာ နှစ်စိုင်အသစ်လဲရစမြဲဖြစ်တေ။ နှစ်ခါလည်သားအရွယ်မာ ချိုစပေါက်ပနာ ခုနှစ်နှစ်သားအရွယ် မာအစိအစုံပြည့်ပြည့်ဝဝ ပေါက်ရေ။ ဆတ်၊ ပြားဆတ် အစဟိစွာရို့၏ဂြိုရို့ထက် ဖီးမှကြည့်ကေ ပိုဝိုင်းနေသကဲ့ သို့ထင်ရရေ။ ချိုရေ သြဂတ်လ လယ်မာစပြီးကေလဲတတ်ရေ။ ဇကုန်ပြည့်ပြည့်ဝဝ ပြန်ဖြစ်ဖို့အတွက်ရက်သတ္တပတ် ၁ဝ ပတ်မှ လေးလအထိကြာ တတ်ရေ။ ဂြိုလဲချိန်မာသမင်တိစွာ အပြင်သို့ထွက်ပြီးကေ ကျက်စား လိမဟိဘဲ တောနက်ထဲမာခိုအောင်းနီလေ့ ဟိတတ်ကတ်ရေ။ ဂြိုများအသစ်လဲနီရေအခါမှ ပေါက်ကာစ ဂြိုချေကို ကတ္တီပါပိုင်နူးညံ့ရေအရီတမျိုး ကဖုံးလွှမ်းဗျာယ်ဟိရေ။ ထိုအရီချေက အလွန် နူးညံ့လှရေဖြစ်ရာ စကေမျှ ထိခိုက်မိရုံနန့်သွီးထွက် တတ်လီရေ။ ယင်းအတွက်နန့်ပင်ဒေအခါအမျိုးမာ သမင်စွာ လှည့်လည်လားလာခြင်းမပြုဘဲ တနီရာရာမာ ခိုအောင်း နီလေ့ဟိခြင်းဖြစ်တေ။ ယေကေလဲအချိန်အတန်ကြာကေ ဂြိုတိစွာမူလအတိုင်း ပြန်ပနာမာကျော လာလီရေ။ သမင်စွာကောင်းစွာ အရွယ်မရောက်မချင်း၊ နှစ်တိုင်း နှစ်တိုင်းဂြိုမာ အကိုင်းအခက်ကောင်မချေျား ထပ်လီာင်း ပေါက်ပွားတတ်သည်ဖြစ်ရာ သမင်၏ဂြိုအကိုင်းအခက်များ ကိုကြည့်ခြင်းအားဖြင့် ထိုသမင်၏အသက် အရွယ်ကို လှောက်မှန်းနိုင်လီရေ။
များရေအားဖြင့်သမင်ဟူသမျှက ဖက်ရွက်၊သစ်ညွန့်၊သစ်ညှောက်၊ မြက်ပင်အစဟိစွာရို့နန့်တကွရီညှိ၊ အရည်ရွှမ်းသော အပင်၊ အသီးစစွာရို့ကို အမှီအပင်းထည့်သောက်အသက်မွီးကတ်လီရေ။ ယင်းရို့ကိုယိုင်ပါးအောင်လည်း အလွယ်ကာသားပင်ပြုလုပ်သင်ကြားနှိုင်ရေ။ သမင်ငယ်ကောင်မချေျားသည် ပုံပန်းအားဖြင့် မိဘဖြစ်ရေ သမင်ရို့နန့်တူညီရေ်လည်း ကိုယ်ပေါ်မာအပြောက်အစင်း အကြားတိဖြစ်ဗျာယ်ဟိတတ်ရေ။ သမင်မွှီးစွာ သိပ်သိပ်သည်းသည်းမဟိ၊ ပါးလို့စိကေချေကြမ်းရေ။ သမင်ဖို၏ အရောင်သည် သမင်မ၏ အရောင်ထက်ပိုရင့်ရေ။ ယင်းရို့စွာရာသီဥတုအလိုက်လည်း အမွှီးအရောင်ပြောင်းတတ်သိရေ။ အီးရေရာသီမာအမွှီးရောင်ရင့်လို့ နွီရာသီ မာအရောင်ဖျော့ကာ ဝါညိုညိုအရောင် ဖြစ်လာရေ။
သမင်ရို့စွာ တသားလျှင် တကောင်သာ ပေါက်လိဟိရေ။ အထူးအနိန်နန့်အောက်တိုဘာလမာပေါက်တတ်ရေ။ ပတုံးဖြူသမင်စွာ တကောင်မှသုံးကောင်အထိ အများဆုံးပေါက်ရေ။ သမင်စွာတိရေတွက်နန့် ထူထက်သော သစ်တောနန့်တောင်မြင့်များမာ နီလေ့မဟိချေ။ တောစပ်ခြုံကွယ်မာ လှည့်လည်ကျက်စား တတ်ရေ။ အကောင်အနည်းငယ်ရာအုပ်ဖွဲ့နီတတ်ရေ။ နီအီးချိန် မိုးထနန့်ညဇာဘက် မားသာအစာအတွက်ရာထွက်ပြီးကေ နိခင်းနီပူချိန်မာအရိပ်ခိုနီတတ်ရေ။ တခါတရီ ညဉ့်ဖက်မာ ထွက်ပြီးကေ လယ်ယာတွင်းမာဝင်ရောက်စားသောက်တတ်ရေ။
တိရစ္ဆာန်ဗေဒပညာသျှင်အသီးသီးက သမင်အမျိုးအစား ကိုခွဲခြားရာမာ များစွာအယူဝါဒကွဲပြားကတ်တေ။ ယကေလေ့ အဓိကကတော့ခါအစုနှစ်စုလှောက်ရာ ခွဲခြားမှတ်သားဖို့လိုလီရေ။
ပထမအစုမာအာသျှတိုက် ဟိမဝန္တာ အစဟိရေတောတောင် ဒေသတိမာ တွိမြင်ရရေ ကတိုးသမင်တမျိုးတည်းသာ ပါဟိရေ။ ဒေအာသျှတိုက်ကတိုးသမင် မျိုးစွာ ဂြိုမဟိသည်ရာမက ထင်ရှားသော ကတိုးဂလင်းများ ပါဟိလီရေ။ ယင်းကတိုးသမင်တိကို ကတိုးကောင်လို့လေ့ ခေါ်သိရေ။
ဒုတိယအစုကြီးမာမူ ကျန်ရေသမင် အားလုံးပါဟိ၏။ ဒေဒုတိယသမင်မျိုးကို ဩစတြေးလျတိုက်၊ နယူးဇီလန်ကျွန်း၊ အာဖရိကတောင်ပိုင်းဒေသနန့် မက်ဒါဂက်စကာကျွန်းတိကလွဲလို့ ဇာအရပ်မာမဆို နီရာမရွီး တွိဟိရတတ်ရေ။ သမပိုင်းဒေသများဟိ သမင် တိစွာ အပူပိုင်းဒေသဟိသမင်ရို့ထက် အရွယ်အစား မာကေလည်းကောင်း၊ အလှအပအသွင်ပြင်မာကေလေ့ ကောင်း၊ များစွာကျော်လွန်ရေ။ ယကေလေ့သော့ သမပိုင်းဒေသဟိသမင်တိထက်မညံ့လှသော အပူပိုင်းသမင်မျိုးလည်း ဟိလီသိမ့်ရေ။ ထိုသမင်မျိုးမာ အိန္ဒိယနန့်သီရိလင်္ကာနိုင်ငံတိမာ ဟိတတ်ရေ အက်ဇစ်ခေါ် သမင်ပြောက်မျိုးဖြစ်တေ။
ကမ္ဘာပေါ်ဟိ သမင်အသီးသီးအနက် အတွိရအများဆုံးသော သမင်မျိုးမာ ဗာဂျင်းနီးယား ခေါ် ပတုံးဖြူသမင် မျိုးဖြစ်၏။ ၁၇၈၄ ခုနှစ်က ဗာဂျင်းနီးယားပြည်နယ်မှ သတ်ဖြတ်ဖမ်းမိသော ယင်းသမင်မျိုးကို ပထမဆုံးဥပမာ မျိုး ခွဲနှိုင်ရေကိုအစွဲပြုပနာ ဗာဂျင်းနီးယားဟုခေါ်ရေ။ ယင်းကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဒဲလဝဲယား၊ဩရိဂန်၊နီဗားဒ၊ ကာလီဖိုးနီးယားအစဟိရေ ပြည်နယ်ရို့မှလွဲကေနီရာမရွီး အဝှမ်းတွိ့ရတတ်ရေ။ ကနေဒါနိုင်ငံမာ ထို ဗာဂျင်းနီးယားပတုံးဖြူသမင်မျိုးကိုပင် ဆတ် ဆိုပနာ ခေါ်မှတ်မားနီကတ်၏။ အမှန်ဆိုကေ ဗာဂျင်းနီးယားပတုံးဖြူသမင်မျိုး၏ ပတုံးမာ အောက်ဘက်ပိုင်းနန့်အစွန်းအနားနီရာတိမာ ဆွတ်ဆွတ် ဖြူဗျာယ်ဟိရေ။ မြောက်အမေရိကတိုက်မာ ပတုံးနက် သမင်မျိုးဆိုပနာ ပင်သီးသန့်ဟိသိမ့်၏။
တရုတ်နိုင်ငံမာ တွိ့ရတတ်ရေ ရေသမင်တိစွာ ဂြိုဆိုပနာမပါဟိဘဲရှည်လျားသောအစွယ်သာပါဟိရေ။ ရီစပ်မြစ်ကမ်းနဖူးရို့မာ ပုန်းလို့နီတတ် ရေ။ တင်သားဆုံတဝိုက်မာ အမွှီးဖြူကွက်တိ ပါဟိရေ။ စိတ်လက်အီးချမ်းငြိမ်သက်စွာနီရေအခါမှ ယင်းအမွှီးအားလုံးမာစုနိန်ကေလည်း ထိတ်လန့်ရေအခါ ယင်းအမွှီးတိစွာ ပြန့်ကားလို့ ထွက်လှာတတ်ရေ ထူးဆန်းရေ ဂျပန်စီကာသမင်မျိုးလည်း ဟိသိမ့်ရေ။ ယင်းသမင်မျိုးကို မန်ချူးရီးယားပြည်မာတွိ့နှိုင်ရေ။
အရာ ထင်ရှားရေသမင်မျိုးတိမာ နှင်းဖုန်းသော အအီးပိုင်း ဇုန်ဒေသမာ တွိရတတ်ရေ တန်းဒြသမင်၊ မြောက်အမေရိကတိုက်မာအတွိ့များရေ ကဲရီးဗူးသမင် ရို့ဖြစ်တေ။ ကဲရီးဗူးသမင်စွာ ဂါရီဆွဲဖို့နန့်နို့အတွက်ရာ အလွန် အသုံးဝင်ရေ သမင်မျိုးဖြစ်တေ။
မြောက်အမေရိကတိုက်စွာ သမင်မျိုးရို့ပေါက်ဖွားရာ ပင်ရင်းဒေသဟုဆိုရေ။ ရှီးအခါကအမင်ရိကတိုက်မာ နီရာမရွီးတွိဟိရရေ ဝါ့ပတိခေါ်သမင်ကြီးမျိုးစွာ ထွားကြိုင်းကြီးမားလှရေဖြစ်ရာ တခါတရီငါးပီပင် ကျော်တတ်လီရေ။ ထိုသမင်ကြီးမျိုးသည်အမဲပစ်သူရို့ ဗြန်းစိကာရပစ် ခတ်သတ်ဖြတ်မှုကြောင့် မျိုးဆက်ပပျောက်လုမတတ် တိမ်ကောလားလီယာ။
မြန်မာနိုင်ငံမာပင် ရှီးအခါက သမင်အလွန်ပေါကေလေ့ စစ်ပြီးခေတ်မာအမျိုး တိမ်လု နီးနီး နည်းပါးဗျာယ်ဟိရေ။ သမင်စွာ တောစပ်မာတွိရတတ်ရုံမက ယဉ်လည်းယဉ်လွယ်သဖြင့် အဖမ်းရလွယ်မှုကြောင့် အမျိုးတုံး လွယ်ခြင်းဖြစ်တေ။ ဘုရားလောင်းသုဝဏ္ဏသာမရေ သမင်နှစ်ကောင်ကို တပေါင်းတည်းပြုပြီးကေ ယင်းသမင် နှစ်စီးရို့၏ ကျောက်ကုန်းထက်မာ သောက်ရီအိုးကိုတင်ပနာ အမိအဖရို့ကိုလုပ်ကျွေးဖို့ ရီခပ်ဆင်းလို့ ဟိကြောင်း သုဝဏ္ဏသာမဇာတ်တော်ကြီးမာ ပါဟိစွာကို ထောက်ကေ သမင်မျိုး ရို့စွာရှီးလွန်လီပြီရေအခါ ကပင် အလွန်ယဉ်လွယ်သော သတ္တမွားမျိုးဖြစ်ကြောင်းသိသာရေ။ ဂုချိန်ခါမြန်မာနိုင်ငံမာ သမင်တိကိုမသတ်ဖြတ်ရန် အစိုးရကတားမြစ်ထားသဖြင့် အကောင်ရေတိုးလာရေဟု ဆိုရဖို့ဖြစ်ကေလေ့ ခန့်မှန်းခြီအနိန်နန့်အကောင်ရေ ၂၅ဝဝ မှ ၃ဝဝဝ ထက်မပိုသိမ့်ကြောင်းဖြင့် သစ်တောဌာနမှအဆိုဟိရေ။ သမင်သားရီကိုမြန်မာနိုင်ငံမာ ရွှီမျက်ပါးလုပ်ရာမာ အသုံးပြုကတ်တေ။
ယေကေလဲ မကန်မဝှန်လိုရေပစ္စည်းမဟုတ်သဖြင့် စီးပွားရီး အတွက်ရာသမင်တိကို ဖမ်းယူသတ်ဖြတ်ခြင်းမဟိချေ။ သမင် သားကိုစားကေ သမင်ကွက်ခေါ် အရီပြားရောဂါတမျိုး ဖြစ်တတ်ရေလို့ လူတိကအယူဟိကက်သဖြင့် လူတိုင်းမစားကတ်အတွက်နန့် ယင်းကိုအသားအတွက်ရာသတ်ဖြတ်သူနည်းပြီးကေ အပျော်ထမ်းတောလိုက်ကေး ဖမ်းယူသတ်ဖြတ်ခြင်း ခံရမှုရာ ဟိလီရေ။ ၁၉၅၆ ခုနှစ်မာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သဘာဝထိန်းသိမ်းမှုအဖွဲ့ကြီး၏ညီလာခံမာ မြန်မာနိုင်ငံဟိ သမင် အကောင်ရေစာရင်းကိုတင်ပြရာ မြန်မာနိုင်ငံမာ သမင်မျိုး တိမ်ကောဖို့ကို စိုးရိမ်ရရေအခြီအနီမဟိတော့ကြောင်း ဆုံးဖြတ်ကတ်တေ။[၂]
ပါဏဗေဒအလို အရ ဇီဝမျိုးခွဲခြားခြင်းနန့် အမျိုးအနွယ်တိ
[တီးဖြတ်ပါ | အရင်းအမြစ်ကိုတီးဖြတ်ပါ]ပြင်ပကိုယ်ခန္ဓာ သွင်ပြင်လက္ခဏာအရ ဆက်နွယ်မှု[၃]
[တီးဖြတ်ပါ | အရင်းအမြစ်ကိုတီးဖြတ်ပါ].jpg){kind=small}
_Hangul_white_background.png)
_(14562088237)_white_background.jpg){kind=small}
ကိုယ်ခန္ဓာ အထဲပိုင်း သွင်ပြင်လက္ခဏာအရ ဆက်နွယ်မှု[၄]
[တီးဖြတ်ပါ | အရင်းအမြစ်ကိုတီးဖြတ်ပါ]| Cervidae |
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
_Michie's_tufted_deer_white_background.png){kind=small}
.jpg)
_-_1818-1842_-_Print_-_Iconographia_Zoologica_-_(white_background).jpg)
_Moluccan_rusa_white_background.png)
_(Cervus_unicolor).png){kind=small}
.jpg)
_Thorold's_deer_white_background.png)
_(Cervus_nippon).jpg)
.jpg)
.jpg)
_Swamp_deer_white_background.png){kind=small}
.jpg)
_Scandinavian_reindeer_white_background.png){kind=small}
_Virginia_deer_white_background.png){kind=small}
_Mule_deer_white_background.png)
.JPG){kind=small}
_Peruvian_guemal_white_background.png)
_European_roe_deer_white_background.png)
_Chinese_water_deer_white_background.png){kind=small}
_Elk_white_background.png)
ကိုးကား
[တီးဖြတ်ပါ | အရင်းအမြစ်ကိုတီးဖြတ်ပါ]- ↑ 'deer' singular and plural among examples (swine OE swin, deer OE deor, sheep OE sceap, horse OE hors, year OE gear, pound OE pana) -Jespersen, A Modern English Grammar on Historical Principles, Part II SYNTAX (First Volume), Ch.III The Unchanged Plural (p. 49) arrow.latrobe.edu.au accessed 14 November 2020
- ↑ မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃)
- ↑ "Molecular and morphological phylogenies of Ruminantia and the alternative position of the Moschidae" (2003). Systematic Biology 52 (2): 206–28. doi:. PMID 12746147.
- ↑ "Mitochondrial and nuclear phylogenies of Cervidae (Mammalia, Ruminantia): Systematics, morphology, and biogeography" (2006). Molecular Phylogenetics and Evolution 40 (1): 101–17. doi:. PMID 16584894.