Jump to content

သမိုင်း

ဝီကီးပီးဒီးယား က
Nikolaos Gysis ၏ Historia (၁၉၈၂)

သမိုင်းဆိုစွာမာ လူသားရို့၏ အတိတ်ကာလကို လိလာရေ ဘာသာရပ်ဖြစ်တေ။ စာရီးသားခြင်းကို တီထွင်ပြီးနောက်မာ သမိုင်းပေါ်ပေါက်ပါလတ်တေလို့လေ့ ဆိုနှိုင်ရေ။ သမိုင်းကို ရီးသားရေ ပညာသျှင်တိကို သမိုင်းပညာသျှင်လို့ ခေါ်ဆိုလေ့ဟိကတ်တေ။ ယင်းမာ ပြန်ပြောင်းပြောဆိုချက်တိကို အသုံးပြုပနာ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပျက် ခရေ အဖြစ်အပျက်တိကို စစ်ဆီးခြင်းနန့် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း ပြုရေ သုတေသန နယ်ပယ် ဖြစ်ကာ တခါတရံမာ အကျိုးအကြောင်း ဆက်နွယ်လို့ ဖြစ်ပျက်ခရေ အဖြစ်အပျက်တိကို ဓမ္မဓိဋ္ဌာန်ကျကျ စနည်းနာစစ်ဆီးကာ ဆုံးဖြတ်ရေ ပညာရပ်ပင် ဖြစ်တေ။ သမိုင်းပညာသျှင်တိစွာ သမိုင်း၏ သဘောသဘာဝ နန့် အသုံးဝင်မှုရို့ကို ငြင်းခုံလေ့ ဟိကတ်တေ။

စွယ်စုံကျမ်းမှ သမိုင်း

[တီးဖြတ်ပါ | အရင်းအမြစ်ကိုတီးဖြတ်ပါ]

သမိုင်းဆိုစွာမှာ အတိတ်ကဖြစ်ရပ်တိကိုလိလာမှတ်ကျောက်တင်ထားရေစာကိုဆိုလိုရေ။ ဘုရား၊ ဂူ၊ ကျောင်း၊ တန်ဆောင်း၊ စဆွံ၊ ဓမ္မသာလာ၊ တန်တား၊ ပုဂ္ဂိုလ်ထူး၊အကြောင်းအရာထူး အစဟိစွာရို့နန့်ဆက်စပ်ပနာ စကားပြေဖြင့် ဖြစ်စီလင်္ကာဖြင့်ဖြစ်စီ စီကုံးရီးသားထားရေတိကိုသမိုင်းဟုခေါ်ရေ။


တချို့ကလေ့ သမိုင်းစွာ သံပိုင်းနန့်သဖောချင်းတူပြီးကေ သံပိုင်းမှ သမ္ပိုင်း၊ သမိုင်းဖြစ်လာရေလို့ ဆိုကတ်တေ။ စကားပြေဖြင့်ရီးသားထားရေ သမိုင်းများအကြောင်းကို အထူးမရီးသားတော့ဘဲ လင်္ကာစပ်ဆိုထားရေ သမိုင်းရီးသားနည်းကို ဖော်ပြပေအံ့။ သမိုင်းလင်္ကာစပ်ဆိုရာမာ-

  1. လင်္ကာစပ်ဆိုနည်းများ အတိုင်းရီး လားရေ။
  2. အစမာဖြစ်စီ၊ အဆုံးမာဖြစ်စီ သမိုင်းဆိုရေစကား များသောအားဖြင့် ပါဟိတတ်ရေ။

ပုံစံအားဖြင့်သမိုင်းတန်ဆောင်၊ ကမ္ပည်းဆောင်အံ့၊ ဉာဏ်ရောင်ဖြန့်ချိ၊နှိုင်းချိန်ညှိလော့၊လောကီအရာ စသည်အနိန်နန့် သမိုင်း လင်္ကာမှန်းသိယောင် သမိုင်းဆိုရေပုဒ်ကို ထည့်စပ်လီ့ဟိကတ်တေ။ သမိုင်းဟူရေပုဒ်ကိုလင်္ကာ၏ အလယ်မာသမိုင်းမှန်းသိယောင်ထည့်သွင်းစပ်ဆိုရေလည်းဟိရေ။ ပုံစံအားဖြင့်စစ်ကိုင်းမြို့ သမိုင်းလင်္ကာမာ ရန်မာန်ပယ်ခိုင်း၊မြို့စစ်ကိုင်း၏၊သမိုင်းလင်္ကာ၊ ဂုဏ်ကိုးဖြာအား ဆိုပနာပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ ရှင်ပင်သက်တော်ရဘုရားသမိုင်းမာ မင်္ဂလာ ထုံးဆောင်၊ကပ်လုံးပြောင်စိမ့်၊ အခေါင်သာနှိုင်း၊ တပေါင်လှိုင်းလို့၊တိုင်းမြန်မာပြည်၊ သမိုင်းရှည်ဖြင့်၊ ငါးမည်အင်စုံ ဆိုပနာပင်ဖြစ်ဖြစ် အသီးသီးစပ်ဆိုကတ်ရေ။


တချို့သမိုင်းလင်္ကာစာကိုယ်များမာမူ သမိုင်းဆိုရေစာပုဒ်လုံးဝ မပါပဲနန့်လည်းဟိတတ်ရေ။ ပုံစံအားဖြင့်ပုဂံပညာဟိမွန်း ကိုဆိုပုဂံမြို့ဟိဂူဘုရားစဉ်သမိုင်းလင်္ကာမာမဉ္ဇူဘုန်းတော်၊ သောင်း လုံးကျော်သည်၊ ထိပ်ပေါ်အထွတ်၊ရွှီနားညွတ်လော့၊ ရိမဒ်ပေါက္ကံ၊ တမ္ပဝတီ၊ သီရိပစ္စယာ၊ ပုဏ္ဏဂါမ၊ပုဂါမမည်၊ ဒေငါးပြည်မာ၊ ဆက်ရှည်စံပယ်၊ ငါးဆယ်နန့်ငါး၊ နရဖျားရို့၊တည်ထားပြုစု၊ ကောင်းမှုစိမျိုး၊ကြဲစိုက်ပျိုးသည်၊ ပုထိုးစာတီ၊လက်ချောင်းစီသို့ရပြီးကေ ဒေဖွယ်တည့်၊ များစွာဟိလည်း၊ တွိမိသလို့၊ မစုံစိခ၊ ဘုန်းဟေ့နတ်လူ၊ဉာဏ်ကျေးဟက်ဖြင့်၊ ဆွတ်ယူစိမ့်ငှာ၊ထိပ်ချာတင်ရွက်၊ သီကုံးဆက်ရေ၊ရွှီခွက်သောတာရုံဘုရားဆိုပနာဖြစ်တေ။[၁]

သမိုင်းမဝင်၊ စာမတင်၊ ရွာပင်မခေါ်ရ ဆိုရေ စကားတရပ် ဟိရေ။ ဇာမြို့ ဇာရွာ ဖြစ်စီ သမိုင်း ခေါ် ဖြစ်စိုင်ကမူ ဟိမြဲဖြစ်တေ။ လူရို့က မသိပနာသာ မြုပ်ကွယ်နီဖို့။ ဖြစ်စိုင်သမိုင်းကမူ ဘိတ်အိုင်အတွင်းမာ အနားယူနိန်ရေ ပတ္တမြား ရတနာပိုင် ဖြစ်ရာရေ။

သမိုင်း ဆိုရေ ဝေါဟာရကို မြန်မာဘာသာ စစ်စစ်ဟု ဆိုသူရို့က သမိုင်း (မိုင်း = ကြီးမား) သိဖွယ်ရာကြီး တရပ်ဟု အဓိပ္ပာယ်ဆိုရေ။ သမိုင်းဆိုလျင် သိရဖို့။ သိယောင်ပြုရဖို့ဟု ဆိုလိုရေ။

သမိုင်းကို ပါဠိဘာရာမှ ဆင်းသက်ရေလို့ ဆိုသူရို့က သမုတိ ဆိုရေ ပုဒ်ကလည်းကောင်း၊ သမ္မုတိ ဆိုရေ ပုဒ်ကလည်းကောင်း ဖြစ်တေဟု ဆို၏။ သမုတိမှ သံ - မညတေတိ၊ သမုတိ၊ သမ္မုတိမှ သမ္မနနံ-သမ္မုတိ ဟု ဝိဂြိုဟ် အသီးသီးဆိုကာ - သံပုဗ္ဗ မနဓာတ်ဖြင့် ကောင်းစွာသိခြင်းကိုခြည်း ပြရေ။ ယကေလေ့ သမိုင်းကို ပါဠိဘာရာမှ ဆင်းသက်ခြင်း မဟုတ်ဟု ယူဆကာ ပါဠိပညာသျှင်တိက သမုတိ၊ သမ္မုတိ တိနန့် အဓိပ္ပာယ် မဖော်လိုကတ်လီ။ နာမည်ကျော် ပါဠိသက် အဘိဓာန်တိကလည်း ယင်းကို လျစ်လျူရှုခကတ်တေ။

သမိုင်းဆိုစွာ သိမှတ်ဖွယ်ရာ စာပီ, ကဗျာဖြစ်ပနာ မသိမဖြစ်၊ သိကိုသိရဖို့၊ မှတ်ကို မှတ်ရဖို့ အကြောင်းအရာတိပင် ဖြစ်တေ။ ဘုရားသမိုင်း၊ ကျောင်းသမိုင်း၊ မြို့သမိုင်း၊ ရွာသမိုင်း၊ လူ့သမိုင်း၊ အဖွဲ့အစည်းသမိုင်း၊ အသင်းအပင်းသမိုင်း၊ စာပီသမိုင်း စရေ အဆောက်အအုံ မြို့ရွာ အရာဝထု အစုအစည်း အားလုံး၏ သိမှတ်ဖွယ်ရာ ရှေးအစူအစိုင်တိပင် ဖြစ်ကြောင်း ထင်ရှားလှပါရေ။ ယင်းအတွက်နန့် မြန်မာနိုင်ငံမာ သမိုင်းဆိုစွာ မြန်မာစာပီမာ အရေးကြီးသော အပိုင်းတပိုင်းအဖြစ် ပါဝင်လှာရရေ။ မြန်မာစာပီအထဲမှ သမိုင်းဆိုစွာကို နုတ်လိုက်ကေ လက်ကျန်စိကေချေလှောက်ရာ ကြွင်းကျန်လိမ့်မေလို့ ယူဆရလီရေ။ သမိုင်းကိုလေ့ မြန်မာစာပီမှ အဆီညှစ်လို့ အနှစ်ကို ထုတ်ပနာ ရွီးကောက်ရရေ ဖြစ်ရာ စာပီနန့် သမိုင်းသည် မကင်းရာ မကင်းကြောင်းပင် ဖြစ်တေ။

သမိုင်းမဝင်ပြီးကေ စာမတင်ခပိုင်၊ စာမတင်ခလို့လည်း သမိုင်းဆိုပနာ မဝင် မဖြစ်ပေါ်စွာလေ့ ဟိရေ။ သမိုင်းဝင်ကေလည်း စာမတင်ပနာလည်း သမိုင်းအစပျောက်ကာ နောက်လူရို့ မသိမမြင်ကတ်ရေကလေ့ ဟိလီရေ။ အမှန်လို့ဆိုကေဆိုကေ ဒေအချက်က ပိုပြီးကေတိ၏။ စာမတင်ခရလို့ သမိုင်းမဖြစ်ခရရေမာ မြန်မာနိုင်ငံမာ ဒုနန့်ဒေး မကန်မဝှန်ဖြစ်၏။ [၂]

  1. ↑ မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃)
  2. ↑ ဆင်ကျုံးဆရာတော် ရီးသားပြုစုရေ၊ ရမည်းသင်း ခရိုင်သမိုင်းနန့် ရမည်းသင်း ရာဇဝင်၊ ဒုကြိမ်၊ ဖေဖဝါရီလ၊ ၂၀၁၀၊ စာ-၇