သံလွင်မြစ်
| သံလွင်မြစ် | |
 | |
| အရှည် | ၁၇၄၉မိုင် (၂၈၁၅ကီလိုမီတာ) |
| ဖြတ်သန်းရာဒေသ | တရုတ်နိုင်ငံ(တိဗက်ဒေသ၊ ယူနန်ပြည်နယ်)၊ မြန်မာနိုင်ငံ(သျှမ်းပြည်နယ်၊ ကယားပြည်နယ်၊ ကရင်ပြည်နယ်၊ မွန်ပြည်နယ်)
ထိုင်းနိုင်ငံ |
| မြစ်လက်တက်များ | မုအီမြစ်၊ ပါယီမြစ် (ထိုင်းနိုင်ငံ) |
| အဆုံးသတ်စီးဝင်ရာ | အက်ဒမန်ပင်လယ်၊ အိန္ဒိယ သမုဒ္ဒရာ |
သံလွင်မြစ်စွာ မြန်မာနိုင်ငံဧ့အထင်ရှားဆုံးမြစ်ထဲကတသွယ်ဖြစ်ရုံမက ကမ္ဘာပေါ်မာ ရှုခင်းအသာယာဆုံးနန့် ရီစီးအကြမ်းဆုံးမြစ်တမြစ်ဖြစ်တေ။ ပင်လယ်ရီမျက်နှာပြင်ထက် မီတာ ၄,၀၀၀ ကျော်မြင့်ရေ ဟိမဝန္စွာတောင်ပေါ်ဟိ တိဘက်ဒေသ ကုန်းမြင့်တိက စတင်မြစ်ဖျားခံစီးဆင်းရေ။ ဒေမြစ်စွာ တရုတ်နိုင်ငံဟိ ယူနန်ပြည်နယ်ဧ့ တောင်တန်းထူထပ်ရေဒေသ တိကိုလည်းကောင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံဟိ သျှမ်းပြည်နယ်၊ ကယားပြည်နယ်၊ ကရင်ပြည်နယ် နန့် မွန်ပြည်နယ်ရို့ကိုလည်းကောင်း၊ ထိုင်းနိုင်ငံဧ့ တစိတ်တဒီသ (မြန်မာနိုင်ငံ နန့် ထိုင်းနိုင်ငံဧ့ နယ်နိမိတ်အဖြစ် ကီလိုမီတာပေါင်း ၁၂၀ ကျော် ဆက်ပနာစီးဆင်း) ကိုလေ့သော့ ဖြတ်သန်းလို့ မြန်မာနိုင်ငံ၊ မွန်ပြည်နယ်ဧ့မြို့တော် မော်လမြိုင်မြို့ နံဘေး မုတ္တမဂျိုင်တာလောင်မာ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်(အက်ဒမန်ပင်လယ်)အတွင်းကို စီးဝင်ရေ။ စုစုပေါင်း အရှည်ရေ ၁၇၄၉ မိုင် (၂,၈၁၅ ကီလိုမီတာ)ဟိကေလေ့ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းမာမူမိုင် ၆၅၀ ရာဟိရေ။ နိုင်ငံတိုင်းကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းခရေ မြစ်တစင်းဖြစ်ပြီးကေ အရှိတောင်အာသျှဒေသမာ မဲခေါင်မြစ်ပြီးကေ ဒုတိယအရှည်လျားဆုံး ဖြစ်တေ။ ယင်းချင့်အပြင် အရှိတောင်အာသျှဒေသမာ ဆည်တာကာရီထီးခြင်းခံရခြင်း မဟိသိမ့်ဘဲ လွတ်လပ်စွာစီးဆင်းနီရေ အရှည်ဆုံး မြစ်တစင်းလည်း ဖြစ်တေ။
သံလွင်မြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်ဒေသစွာ ဧရိယာ ၃၂၀,၀၀၀ ကီလိုမီတာအထိ ကျယ်ဝန်းပြီးရေဝေဒေသစွာ တရုတ်နိုင်ငံ မာ (၅၃%)၊ မြန်မာနိုင်ငံမာ (၄၂%) နန့် ထိုင်းနိုင်ငံမာ (၅%) ဟိရေ။ ဟိမဝန္စွာတောင်တန်းတိကစွာ မုတ္တမဂျိုင်တာလောင်အထိ မြစ်ဝှမ်းဒေသတလျှောက်မာ မှီတင်းနီထိုင်ကတ်ရေ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးတိ၏ အသက်မွီးဝမ်းကျောင်းကိစ္စများအတွက်ရော၊ ယိုင်ကျေးမှုအတွက်ပါ အရေးပါရေမြစ်ဖြစ်တေ။ ကမ္ဘာထက်မာ လူမျိုးကွဲများ အများဆုံးစုစည်းမှီတင်းနီထိုင်နီရေ မြစ်တစင်းလည်း ဖြစ်တေ။ သံလွင်မြစ်ဧ့ မြစ်ဝှမ်းနန့် မြစ်လက်တက်တိ၏ ရေဝေဒေသများမာ နီထိုင်ကတ်သူ တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ၁၃ အုပ်စုဟိပြီးး၊ မြန်မာနိုင်ငံနန့် ထိုင်းနိုင်ငံရို့မာ နီထိုင်ကတ်ရေ ရှမ်း၊ ၀၊ ကရင်နီ၊ ကရင်၊ ပအို့ဝ်၊ ပလောင်၊ မွန်၊ လားဟူ၊ ပဒေါင်၊ အာခါ၊ လီစူး လူမျိုးများ အပါအဝင် ဖြစ်တေ။ အရာတိုင်းရင်းသား အုပ်စုတိစွာလည်း တရုတ်နိုင်ငံဟိ မြစ်ကြောင်းတလျှောက်မာ နီထိုင်ကတ်ရေ။
နာမည်များ
[တီးဖြတ်ပါ | အရင်းအမြစ်ကိုတီးဖြတ်ပါ]သံလွင်မြစ်စွာ ခရီးရှည်ကြီးကို ဖြတ်သန်းချီတက်လာရရေ အနိန်နန့် ယင်းဆုံတွိခရရေ လူမျိုးများအလိုက် နာမည်နာမကွဲ အမျိုးမျိုးလည်း ခေါ်ဝေါ်ခရရေ။ တရုတ်နိုင်ငံမာ သံလွင်မြစ်ကို နူကျန်း(နူဂျင်းမြစ်) (Nu Jiang River)ဟု ခေါ်ဝေါ်ကတ်ရား၊ သျှမ်းလူမျိုးတိက နမ့်ခုမ်း(နမ်ခေါင်)ဟု ခေါ်ပါရေ။ မြန်မာနိုင်ငံမာ သံလွင်မြစ်ဟုခေါ်ပြီးကေ၊ ဒေအသံထွက်ကိုပင် အိန်းဂလိချ်ဘာသာအားဖြင့် "ဆာလဝင်း" (Salween)ဟုအသီးသီး ခေါ်ဆိုကတ်ရေ။ ဒေနာမည်စွာပင် ဂုထိတိုင် ကမ္ဘာကခေါ်ဆိုနီကတ်ရေ နာမည်ဖြစ်တေ။
ဆည်မြောင်းတာကာရီများ
[တီးဖြတ်ပါ | အရင်းအမြစ်ကိုတီးဖြတ်ပါ]လက်ဟိအချိန်ထိ တရုတ်နိုင်ငံအတွင်းမှာ သံလွင်မြစ်ပေါ်မာ တည်ဆောက်ထားရေ တာကာရီပေါင်း ၁၃ ခု ဟိနီယာဖြစ်တေ။ ယင်းချင့်အပြင် မြန်မာနိုင်ငံအထဲဟိ သံလွင်မြစ်ကြောင်း တလျှောက်မာ တာဆန်း၊ ဟက်ကြီး အပါအဝင် အကြီးစား ဆည်မြောင်းတာကာရီ စီမံကိန်း ၃ ခုထက်မနည်း ဆက်ပနာတည်ဆောက်ရန် မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရနန့် တရုတ်နိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံရို့နန့် သဘောတူညီမှုရယူပြီးဖြစ်တေ။
မြစ်ဝှမ်းတလျှောက်မာ လူဦးရွီ အထူထပ်ဆုံးနီထိုင်ကတ်ရေ နီရာမာ မြစ်ဝနီရာဖြစ်ပြီးကေ မြစ်ကြောင်းမှ ပို့ချလာရေ မြီဆီဩဇာတိနန့် ကြွယ်ဝရေ ဧက ထောင်ချီဟိရေ လယ်ယာမြီတိကို အမှီပြုနီထိုင်ကတ်ခြင်း ဖြစ်တေ။ ဒေဒေသများမာ လူအများက မိုးခါသားမာ စပါးစိုက်ပျိုးကတ်ရား၊ နွီရာသီများမာ မြစ်ကမ်းထောင်းမာ ဟင်းခင်းများ၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ စိုက်ပျိုးကတ်တေ။ ယင်းချင့်အပြင် တနှစ်လုံးလုံး ပိုက်ချလုပ်ငန်းဖြင့်လည်း အသက်မွီးကတ်တေ။
သံလွင်မြစ်ဝှမ်းဒေသစွာ ဂေဟဗေဒစနစ်အရ ယိုင်ကျေးမှုအရ မျိုးကွဲစုံလင်ကြွယ်ဝရေ ဒေသဖြစ်တေ။ ယင့်တွက်နန့် ကြောင့် ကုလသမဂ္ဂ ပညာရီး၊ လူမှုရီးနန့် ယိုင်ကျေးမှုအဖွဲ့ (UNESCO) က ကမ္ဘာက အလေးပီးထိန်းသိမ်းစောင့်ယှောက် ရဖို့ဒေသတခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားရေ။ တရုတ်နိုင်ငံ၊ ယူနန်ပြည်နယ် အနောက်မြောက်ပိုင်းကို အပြိုင်ပိုင် ဖြတ် လို့ စီးဆင်းနီရေ ယန်ဇီး၊ မဲခေါင်၊ သံလွင်မြစ်များ အထက်ပိုင်းကပင် အောက်ပိုင်းဖြတ်သန်းရာ ဒေသတိကို ဧပိုင် သတ်မှတ်ထားခြင်း ဖြစ်တေ။ UNESCO အဖွဲ့ဧ့ အဆိုအရ ဒေဒေသတိစွာ ရာသီဥတုသမမျှတရေ ဒေသဖြစ်ပြီးကေ၊ မျိုးကွဲ ဇီဝသတ္တ အစုံလင်ဆုံးဒေသလည်း ဖြစ်တေ။ ယင်းနည်းပိုင်ပင် ထိုင်းအစိုးရကလေ့ သံလွင်မြစ်ကမ်းတလျှောက် ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ်ဟိ သစ်တောတိကို အရေးပါရေ နိုင်ငံတိုင်းမုတ်သုံတောစိမ်းတိအဖြစ် ၂၀၀၀ ခုနှစ်က သတ်မှတ်ထား ခရေ။
ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ်တလျှောက် သံလွင်မြစ်ကမ်းထောင်းမာ နီထိုင်ကတ်ရေပြည်သူတိဧ့ အဆိုအရ သံလွင်မြစ်နန့် ယင်းဧ့ မြစ်လက်တက်များမာ ရွှိပြောင်းမှီတင်းနီထိုင်ကတ်ရေ ငါးမျိုးစိတ်ပေါင်း တရာကျော်ဟိရေဟု ဆိုရေ။ ဒေငါးတိ စွာ ထိုင်းလူမျိုးတိအတွက်ရာမက မြန်မာနိုင်ငံဟိ ကရင်၊ ကရင်နီ၊ မွန်၊ သျှမ်းပြည်နယ်အထဲ နီထိုင်ကတ်သူ တိုင်းရင်း သားရို့အတွက်လေ့ အရေးပါရေ အစားအသီာက်ရင်းမြစ်များ ဖြစ်တေ။
ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ် သံလွင်မြစ်တလျှောက်ဟိ သစ်တောတိစွာလည်း ပထဝီအရ ဇီဝသဘောအရ နယ်ခြားပိုင် ဖြစ်နီစီရား မတူကွဲပြားရေ မျိုးစိတ်တိနန့် ကြွယ်ဝလှပါရေ။ အိန္ဒိယ-တရုတ် ဒေသငယ် (Indo-Chinese sub-region) စွာ တရုတ်-ဟိမဝန္တာ (အိန္ဒိယ) ဒေသငယ် (Sino-Himalayan sub-region) နန့် ဆုံတွိရာနီရာလည်း ဖြစ်တေ။ ယေဇုနန့် ဇီဝသတ္တမျိုးကွဲများ အမျိုးစုံကြွယ်ဝရား ဟိမဝန္စွာတောင်တန်းနန့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းဒေသ ရို့မာ တွိဟိရရေ အပင်များ၊ တိရစ္ဆာန်တိကိုလည်း ဒေဒေသမာ ယင်းနည်းပိုင် တွိဟိနှိုင်ရေ။ ယင်းနည်းပိုင် အင်ဒိုချိုင်းနားဒေသမာ တွိရရေ ဇီဝသတ္တမျိုးကွဲတိကိုလည်း ဒေဒေသမာ တွိဟိရရေ။
သံလွင်မြစ်ဝှမ်းဒေသစွာ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်တိနန့် ငါးမျိုးတိရာ ကြွယ်ဝစုံလင်ခြင်း မဟုတ်ဘဲ၊ ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ် သံလွင်မြစ် ဖြတ်သန်းရာ ဒေသစွာ ကမ္ဘာဧ့ ကျွန်းသစ်အကြွယ်ဝဆုံး ဒေသအဖြစ်လည်း ဂေဟဗေဒပညာသျှင်တိက သတ်မှတ်ပြောဆိုကတ်ရေ။ ဒေဒေသဟိ ကျွန်းတောတိမာ မြစ်စီးဆင်းရာ ဒေသတလျှောက်မာ ထူထဲစွာ ပေါက်ရောက်ကတ်ရား အရှိတောင်အာသျှ အရာဒေသများဟိ ကျွန်းတောတိနန့်ပင် ခြားနားမှု ဟိရေ။ အရာဒေသများမာ ကျွန်းတောများ ပေါက်ရောက်ပုံမာ ကျိုးတိုးကျဲတဲနိုင်လှရေဟု ဆိုရေ။ မြစ်ဧ့ အထက်ပိုင်းနန့် အောက်ပိုင်းဟိ ဒေကျွန်းတောတိစွာ တည်ဆောက်ရန် လျာထားရေ တာဆန်းဆည်ကြောင့် ပျက်စီးဖွယ်ဟိနီယား၊ သျှမ်းပြည်နယ် အထဲ နောက်ဆုံးကျန်ဟိတော့ရေ သစ်တောနီရာတိလေ့ ဖြစ်တေ။
မြန်မာနိုင်ငံနန့် ထိုင်းနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်ဟိ သံလွင်မြစ်ဝှမ်းစွာ သမိုင်းအရ အရေးပါရေ ဒေသလည်း ဖြစ်တေ။ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်း သမိုင်းပညာသျှင်တိက ဒေဒေသမာ သမိုင်းမတင်မီ ရုပ်ကြွင်းများ တွိဟိရယား အရှိတောင်အာသျှဒေသမာ လူစတင်ဖွံ့ဖြိုးရေ မူလအထောက်အထားလည်း ဖြစ်တေဟု ဆိုကတ်ရေ။ လူသိများရေ ဧပိုင်ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်း အထောက်အထား အများဆုံးတွိဟိရရေနီရာကို ဝိညာဉ်ဂူ (Spirit Cave) ဟု ခေါ်ကတ်ရား ထိုင်းနိုင်ငံ၊ မဲဟောင်ဆောင် ဒေသ တောင်တန်းများထက်မာ တည်ဟိရေ။ [၁]
သံလွင်ထွက်ပစ္စည်း
[တီးဖြတ်ပါ | အရင်းအမြစ်ကိုတီးဖြတ်ပါ]သံလွင်မြစ်ကမ်းမာ နီထိုင်ကတ်တေသူတိစွာ တံငါလုပ်ကတ်၏။ တချို့မာ သစ်ဝါး မျှောကတ်၏။ ရွှီကျင်ကတ်၏။ သံလွင်ရွှီမှာ မာကြောဧ့။ ရွှီဝါရောင် ဖျော့ဧ့။ သံလွင်မြစ်ကမ်းဟိ သဲပြင်ရှည် ကျောက်သီးပြင်တိမာ ကကောင်းလှပဧ့။ အမဲရောင်ဟိရေ သံလွင်ကျောက်သီးတိစွာ ချစ်ဖို့ကောင်းဧ့။ ရွှီစစ်မစစ် စမ်းသပ်ရာမာ အသုံးဝင်ရေ။ သံလွင် ကျောက်သီးစွာ နှစ်ပေါင်းများစွာ မိုင်ပေါင်းများစွာ ရီတိုက်စားလာရေကျောက်ဖြစ်ရေအတွက် တချို့မာပြားချပ်ပြီး လှပစွာ ဝိုင်းနိန်ရေကိုတွိရ၏။ အနက်ရောင် ကျောက်ပြားဝိုင်းတိမာ အရွယ်အစား အမျိုးမျိုးဟိကတ်တေ။ သံလွင်သဲမှုန့်တိစွာ မြေမရောသော သဲမှုန့်အစစ်ဖြစ်ပနာ အဆောက်အအုံဆောက်ရာမာ အသုံးဝင်ဧ့။
သံလွင်မြစ်အထဲဟိငါးတိလည်း မျိုးပေါင်းများစွာဟိကြမည်။ နာမည်ကြီးရေမာ ငါးကြင်းမြီးကွဲပိုင် သံလွင်ငါးတိဖြစ်တေ။ ရီစီးသန်အတွက်နန့် သဘာဝအလျောက် သံလွင်ငါးတိစွာ ကိုယ်လုံးရှည်ကတ်တေ။ တခါတရီ သံလွင်ငါးမြီးကွဲတိစွာ ကမ်းစ နားရီသောက်ဆင်းလှာသော သတ္တဝါငယ်တိကို ပတုံးနန့်ရိုက်လှဲလို့ ဖမ်းစားတတ်ကတ်ရေ။ သံလွင်ငါးဧ့ အရသာစွာလေ့ အတိနန့် မတူ တမူထူးခြားရေ အရရာဟိရေ။ သံလွင်မြစ်ကမ်းမာ ပေါက်သော ဟင်းရွက်တမျိုးကို ရှမ်းဘာသာဖြင့် (ဖတ်ခုံး) ဟုခေါ်ပြီးကေ မြန်မာဘာသာဖြင့် သံလွင်ဟင်းရွက်စိမ်း ဟုခေါ်မည်ထင်ရေ။ ချက်စားကေ အရသာဆိမ့်ရေ။ ကင်းမွန်ရွက်ထက် အရသာ ပိုဆိမ့်ရေ။ နောက်တမျိုးမာ သံလွင်မြောက်ဥဖြစ်တေ။ မြောက်ဥနီပိုင်ပင်။ ယကေလေ့ ဥတိုင်း ပိုင် ပိုးထိုးနီရေပုံစံမျိုးဖြစ်နီရေ။ ပြုတ်စား ချက်စားကေ အထဲမာ အရဲရောင် အညိုရောင်ဟိပြီးး ရိုးရိုးမြောက်ဥထက် အရသာပို ချိုရေ။ မာရေ။
မြစ်လက်တက်များ
[တီးဖြတ်ပါ | အရင်းအမြစ်ကိုတီးဖြတ်ပါ]- Moei မြစ်(ထိုင်းနိုင်ငံ)
- Pai မြစ်(ထိုင်းနိုင်ငံ)
စီးဆင်းမှု
[တီးဖြတ်ပါ | အရင်းအမြစ်ကိုတီးဖြတ်ပါ]သံလွင်မြစ်စွာ တိဗက်ပြည်အရှိဖက်ဟိ တန်ဂလာတောင်တန်းမာ မြစ်ဖျားခံလို့ တရုတ်နိုင်ငံ ပါးကျန်ပြည်နယ်ဘက်ကို အနောက်ခါအရှိစီးဆင်းလှာပြီးကေ လတ္တီတွဒ် ၃၀° နီရာရောက်ရေအခါ အရှိတောင်ဘက်ကို မြစ်ကြောင်းပြောင်းကာ ယူနန်နယ်ဘက်ကိုစီးဝင်ရေ။ ယူနန်နယ်မာမြောက်မှ တောင်သို့စီးဆင်းလှာပြီးကေ လတ္တီတွဒ် ၂၇° နီရာသို့ရောက်ရေအခါ အနောက်ဘက်ဟိနမ့်မိုင်ခမြစ် အရှိတောင်ဘက်ကိုမြစ်ကြောင်းပြောင်းကာ ယူနန်နယ်ဘက်ကိုစီးဝင်ရေ။
ယူနန်နယ်မာမြောက်မှ တောင်သို့စီးဆင်းလှာပြီးကေ လတ္တီတွဒ် ၂၇°နီရာသို့ရောက်ရေအခါ အနောက်ဘက်ဟိနမ့်မိုင်ခမြစ် (ဧရာဝတီမြစ်အစ မြစ်ခွတခု)နန့် ရေဝေကုန်းတန်းတခုရာ ခြားလို့ အရှိဖက်ဟိမဲခေါင်မြစ် နန့် မိုင် ၃၀ လှောက်သာ ကွာလှမ်းဖိရေ။ လတ္တီတွဒ်၂၄°မာ မြန်မာနိုင်ငံမားသို့ဝင်ရောက်လှာကာ သျှမ်းပြည်နယ်အထဲ သိန္နီနယ်၊ ကိုးကန့်နယ်၊ ဝနယ်၊ မိုင်းလွန်းနယ်၊ ကျိုင်းတုံနယ်၊ မိုင်းပန်နယ်၊ မောက်မေနယ် ရို့ကိုလွန်ပြီးကေ ကယားပြည်နယ်ကိုဖြတ်စီးရေ။ ကယားပြည်နယ်ကိုလွန်သော် ယိုးဒယားနန့် ကရင်ပြည်နယ်တလျှောက် နယ်ခြားပိုင်စီးဆင်းလှာပြီးကေ ကရင်ပြည်နယ်မားကိုဖြတ်စီးကာလတ္တီတွဒ် ၁၆.၅° နီရာတွင်မော်လမြိုင်မြို့နံဘေးမှ မုတ္တမဂျိုင်တာလောင်ထဲကို စီးဝင်ရေ။
မုတ္တမဂျိုင်တာလောင်ထဲကိုစီးဝင်ရာမာ မြစ်ဝနှစ်ခုခွဲထွက်ရေ။ တခုစွာဘီလူးကျွန်းမြောက်ဘက်မှ ပြားဆတ်ပေါက်မြစ်အဖြစ်စီးလားလို့ ကျန်တခုစွာ အရှိမှမော်လမြိုင်မြစ် အဖြစ် စီးထွက်ရေ။ ပြားဆတ်ပေါက်မြစ်စွာလောင်းသမ္ဗန်တိရာဝင်ထွက်လားလာနှိုင်ရေ်လည်း မော်လမြိုင်မြစ်ဘက်မှမူ ပင်လယ်ကူးသင်္ဘောကြီးတိစွာမော်လမြိုင်မြို့အထိဝင်ထွက်လားလာနှိုင်ရေ။ ပေ ၁၀၀ လှောက်ရှည်သော သင်္ဘောတိစွာမော်လမြိုင်မြို့မှအထက် ၆၃ မိုင်ဝေးသော ရွှီဂွန်းမြို့အထိ ဆန်တက်လားလာနှိုင်ရေ။ ယေကေလဲ နွီရာသီ ရီနည်းရေအခါမာ ရွှီဂွန်းမြို့အောက် ၁၂ မိုင်ဝေးသောနီရာမှနိန်ပနာ ပိုပြီးကေငယ်သော သင်္ဘောအချေပေါ်ပြောင်းပြီးကေဆန်တက်ရရေ။ ဘုတ်နန့် လောင်းသမ္ဗန်တိစွာနွီရာသီမာ ရွှီဂွန်းမြို့အထက် ၂၈ မိုင်ဝေးသောမဲဆိပ်မြို့အထိ ဆန်တက်နှိုင်ရေ။ သံလွင်မြစ်ကိုတိဗက်ပြည်မာ ဂျာမိုငိုချူမြစ်လို့လေ့ကောင်း၊ နက်ချူမြစ်လို့လေ့ကောင်းခေါ်ပနာ တရုတ်နိုင်ငံမာ လူကျန်မြစ်လို့လေ့ကောင်း၊ နုကျန်မြစ်လို့လေ့ကောင်း ဖုတ်ဆုကျန်မြစ်လို့လေ့ကောင်းခေါ်ပြီးကေ ရှမ်းရို့က နမ့်ခေါင်မြစ်ဟု ခေါ်ရေ။
တိဗက်ဘာသာဖြင့်ဂျာမိုငိုချူမြစ်ဆိုစွာမှာ တရုတ်နိုင်ငံဧ့မြစ်ပြာ ဟုအဓိပ္ပာယ်ရလီရေ။ သံလွင်မြစ်စွာ တိဗက်ပြည်ဘက်ပိုင်းမာ ရီခဲ မလားမီ ရေရောင်စွာ အပြာရင့်ရောင်သန်းလို့ နီတတ်အတွက်နန့် ဖြစ်တေ။ နွေအခါမာမူ ကျုပ်နစ်ရောင်ဝါလို့နီလီရေ။ မြစ်အစပိုင်းဒေသမာအောင်းရိုင်းများ၊ ဝံပလွီများ၊ တောဆိတ်များ ပေါများသဖြင့် ထင်ရှားရေ။
သံလွင်မြစ်ကိုတရုတ်ရို့ကလူရို့အား အန္တရာယ်ဖြစ်စီသောမြစ်ဟုယူဆကတ်တေ။ ယေကေလဲတရုတ်ပိုင်နက်ဖြစ်ရေလူကျန်ခေါ်ဟောင်ခိုနယ်စွာအောက်မြန်မာနိုင်ငံအပိုင်းလွဲပြီးကေ သံလွင်မြစ်ဝှမ်းဧ့လူဦးရွီအများဆုံးအပိုင်းဖြစ်တေ။ သံလွင်မြစ်စွာရီစီးအလွန်သန်ရေ။
ချောင်းဖျားပိုင်းမာမြစ်ကြောင်းအလွန်ကျဉ်းပနာ ရှုခင်းလှရေ။ မြစ်ကမ်းနှစ်ဖက်ရေကျောက်တောင်ထူထပ်လို့ ကမ်းထောင်းစောက်ရေ။ ထိုကြောင့်အပေါ်မှစီးပနာကြည့်မူ သံလွင်မြစ်စွာ ကျောက်ဆောင်မှအက်ကြောင်းပိုင်ထင်ရရေ။ မြစ်ကြောင်းတလျှောက် လုံးဧ့ထူးခြားသောအသွင်ပြင်မာ ဖီးနှစ်ဘက်ကမ်းစွာရေမျက်နှာပြင်ထက်ပေ ၃၀၀၀ မှ ၆၀၀၀ အထိမြင့်ရပြီးကေး မြောင်းစောက်ကြီးနန့် တူနီခြင်းပင်ဖြစ်တေ။ အောက်မြန်မာနိုင်ငံမားသို့ရောက်ရေအပိုင်းလွဲပြီးကေ ကမ်းနှစ်ဖက်မြီပြန့်ဆိုပနာ လုံးဝမတွိရချေ။
နွီရာသီမာမြစ်ကမ်းများမာသဲများ၊ ရေစားကျောက်တုံးကြီးများ၊ ကျောက်ဆောင်တိနန့်သွင်ကျောက်ခဲများအဝှမ်းတွိရရေ။ မိုးခါသားကျရောက်ရေအခါ ရေအလွန်ပြည့်လာရပြီးကေး ဒေကျောက်တုံးကျောက်ဆောင်များ မပေါ်တော့ရေအပြင် ကမ်းစောက်ဟိအပင်တိကိုပင် တိုက် စားရေအထိ အဟိန်ပြင်းစွာစီးဆင်းလို့ရေ။ သံလွင်မြစ်ဧ့ရေမျက်နှာပြင်စွာ ရီတိချိန်နန့် ရီနည်းချိန်မာ ပေ ၆၀ မှ ၇၀ အထိကွာခြားတတ်လို့ တချို့ဒေသမာပေ ၉၀ အထိကွာတတ်ရေ။ ကျောက်တောင်များ၊ ကျောက်စောင်းတိကြောင့် ရေဝဲများ၊ တံရှင်များအလွန်ပေါများသဖြင့် နီရာအင်တန်များများမာ ကူးသန်းလားလာရီးအတွက် မလွယ်ကူချေ။ ရေအလွန်များရေမိုးခါသားအခါမာ ယင်းအန္တရာယ်တိကင်းပျောက်လားကေလေ့ ရီစီးအလွန်သန်လာသဖြင့် မြစ်ကိုဆန်လို့လောင်းများမတက်နိုင်တော့ချေ။
ရီစီးနှေးရေတချို့နီရာတွင် တနာရီလျှင်မိုင်ဝက်နှုန်းစီးပနာ ရေဝဲများနီရာတွင် ရီစီးသန်ရေအခါတနာရီလျှင် ၁ ၁⁄၂ မိုင်နှုန်း (၁၀နော့)ကျော်စီးရေ။ ရှားတောမြို့နန့် ကျောက်ညှပ်မြို့ကြားဟိသံလွင်မြစ်ပိုင်းမာလောင်းကြီးများလားလာနှိုင်ရေ်လည်း ကျောက်ညှပ်မြို့နန့် ယွန်းစလင်းမြစ်ဝအကြားမာ ရေဝဲများပေါရုံမက ရီစီးအလွန်သန်ပနာ အန္တရာယ်အများ ဆုံး အဆိုးဆုံးအပိုင်းဖြစ်တေ။ ယွန်းစလင်းမြစ်ဝမှ သံလွင်မြစ်ဝအထိ အပိုင်းမာမူ သင်္ဘောများအခက်အခဲမဟိလားလာနှိုင်ကတ်ရေ။ သံလွင်မြစ်ကမ်းနှစ်ဘက်မာလည်းခရီးလားလာရန် လမ်းစိကေချေဟိကေလေ့ မိုးအခါမာရေလွှမ်းလားတတ်သဖြင့် ထိုလမ်းများမဟိတော့ချေ။
သံလွင်မြစ်စွာ ဧရာဝတီမြစ်ထက်ရှည်ကေလေ့ ဧရာဝတီမြစ်လောက်ကူးသန်းလားလာရီးအတွက် ဗဟရီဟုဆိုရပေမည်။ ယေကေလဲယင်းဧ့အရှိဖက်ဟိ မဲခေါင်မြစ်ပိုင်ကား သစ်များမျှောရန်အသုံးဝင်လီရေ။ သောင်ရင်းမြစ်နန့်ဆုံရာနီရာဧ့အောက် မိုင် ၃၀ ခန့်မာ တည်ဟိရေ ကယိုးတန်မြို့စွာထင်ရှားသော သစ်ဆိပ်မြို့ဖြစ်တေ။ မြစ်ရိုးတလျှောက် သစ်တောတိကထွက်ရေ သစ်တိကိုမော်လမြိုင်မြို့အထက် မိုင် ၆၀ အကွာ နီရာလောက်အထိမျှောချပြီးကေ ထိုနီရာမှမော်လမြိုင်မြို့ အထိ သစ်ဖောင်များဖွဲ့ပြီးကေ ပို့ပြီးကေ မော်လမြိုင်မြို့ကတဆင့် နိုင်ငံခြားသို့သင်္ဘောကြီးတိနန့်တင်ပို့ကတ်ရရေ။ သံလွင်မြစ်ကိုဖြတ်သန်းလားလာရန် တရုတ်နိုင်ငံဖက်မာ တန်းထားဖြတ်ပနာ ဆောက်ထားရေ်လည်း မြန်မာနိုင်ငံဖက်မာ ကတို့ဆိပ်တိကတပါး အယင်ခေါက်ကတန်းထားဆိုပနာမဟိခဲ့ချေ။ ယေကေလဲ ၁၉၆၃ ခုနှစ်မှစပြီးကေ တရုတ်ချီးဖေသာဖြင့်သံလွင်မြစ်ကိုဖြတ်ကာ တန်းထားနှစ်ခုဆောက်လုပ်ဖို့အစီအစိုင် ဟိခရေ။ တခုမာ စွာကော်တန်းထားဖြစ်ပနာ တခုမာ ကွမ်းလုံတန်းထားဖြစ်တေ။ မြန်မာနိုင်ငံဖက်မာ စုစုပေါင်း ကတို့ဆိပ် ၈၈ ဆိပ်ဟိရေ။ ကတို့ဆိပ်ရွာတိစွာအနည်းဆုံး အမြင့်ပေ ၁၀၀၀ ဟိကုန်းထက်မာတည်ထားလီရေ။ သံလွင်မြစ်ထက်မာ ယင်းကတို့ဆိပ်တိကအပအရာမြို့ဆိုပနာမဟိသလောက်ပင်ဖြစ်တေ။ ကတို့ဆိပ်တခုနန့်တခုစွာ မိုင်ပေါင်းများစွာ ကွာလှမ်းရေ။ ကတို့ဆိပ် ၈၈ ခုအနက်ထင်ရှားသော ကတို့ဆိပ်ခြောက်ခုဟိရေ။
ယင်းရို့မာ
- ကွမ်းလုံ
- မန်းဆန်၊
- စွာကော်၊
- တာဆင်း၊
- တာတောမော်၊
- တာဆင်းလို့ ကတို့ဆိပ်ရို့ဖြစ်ကတ်တေ။
ကွမ်းလုံကတို့ဆိပ်
[တီးဖြတ်ပါ | အရင်းအမြစ်ကိုတီးဖြတ်ပါ]ကွမ်းလုံကတို့ဆိပ် တရုတ်မြန်မာယိုင်ကျေးမှုလဲလှယ်ရီးမာ ကျေးဇုပြုခသောကတို့ဆိပ်ဖြစ်တေ။ နမ့်တင်းမြစ်နန့်သံလွင်မြစ်ဆုံရာနံဘေး သံလွင်မြစ်ဧ့ အနောက်ဘက်ကမ်းမာတည်ဟိရေ။ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ ယူနန်နယ်စပ်မှ ၁၅ မိုင်ဝီးရေ။ ဂုချိန်ခါ ထိုနီရာတွင်သံလွင်မြစ်ကိုဖြတ်ကျော်ပြီးကေ ၁၉၆၅ ခုနှစ်ကဆောက်လုပ်ထားရေ ၈၉၈ ပေရှည်ကြိုးတန်းထား ဟိရေ။
မန်းဆန်ကတို့ဆိပ်
[တီးဖြတ်ပါ | အရင်းအမြစ်ကိုတီးဖြတ်ပါ]မိုင်းလွန်းနယ်မာဟိပြီးကေ မြစ်ကိုဖြတ်ကူးရန် အလွယ်ဆုံးနီရာဖြစ်တေ။ ရီတိရေအခါမှ ကမ်းထောင်းစွာ သဲများတွက်နန့် အတက်အဆင်း ကောင်းရေ။ ယေကေလဲ အီးပနာခြောက်သွိသောရာသီမာ ကမ်းထောင်းနှစ်ဖက်စလုံးစွာ ကျောက်ဆောင်ထူထပ်နီလီရေ။ ဒေနီရာမာ သာမန်ခြောက်သွိသော ရာသီမာ မြစ်စွာ ကိုက် ၁၀၀ လှောက်သာကျယ် လို့ အနည်း ဆုံး ၅၅ ပေနက်ရေ။ အမြင့်ပေ ၁၅၀၀ ဟိရေ။ ရီစီးစွာ တနာရီလျှင် လေးမိုင်ငါးမိုင်ခန့်စီးရေ။ တောင်သိန္နီနယ်၊ မိုင်းလွန်းနယ်နန့် သံလွင်မြစ် အရှိဖက်ကမ်းဟိ အရာဒေသမှကုန်စွာတိ အများဆုံးအသုံးပြုရေ။
စွာကော်ကတို့ဆိပ်
[တီးဖြတ်ပါ | အရင်းအမြစ်ကိုတီးဖြတ်ပါ]လူသိအများဆုံးနန့် အထင်ရှားဆုံးကတို့ဆိပ်ဖြစ်ပနာ တောင်ပိုင်းသျှမ်းပြည်မာ အသုံးအများဆုံးဖြစ်တေ။ ကျိုင်းတုံကိုလားသော လမ်းမကြီးရေ ယင်းကတို့ဆိပ်ကို ဖြတ်ပနာလားလီရေ။ ခြောက်သွိသောရာသီမာ ထိုနီရာရှိမြစ်စွာ ကိုက် ၂၀၀ ကျယ်ပနာ ရီစီးမြန်ရေ။ ယေကေလဲအမြင့်ပေ ၈၀၀ မာတည်ဟိရေ။ စွာကော်မာသံလွင်မြစ်ကိုဖြတ်ဗျာယ် ၁၉၆၈ ခုနှစ်မာယာယီကြိုးတန်းထားတခုဆောက်လုပ်ခရေ။ ထိုတန်းထားစွာ ပေ ၇၈၀ ရှည်ရေ။
တာဆင်းကတို့ဆိပ်
[တီးဖြတ်ပါ | အရင်းအမြစ်ကိုတီးဖြတ်ပါ]မိုင်းပန်နယ်မာဟိပြီးကေ မိုင်းပန်နန့်မိုင်းတုန်နယ်၊ ဇင်းမေနယ်ရို့ကိုဆက်သွယ်သော လမ်းထက်မာတည်ဟိရေ။ ဒေနီရာမာမြစ်အကျယ်ပေ ၂၀၀ ဟိရေ။ တဖက်မာနမ့်သီလီမြစ်ဟိပြီးကေ တဖက်မာ နမ့်သာလာမြစ်ဟိရေ။ ယင်းမြစ်ဝတိနန့်တမိုင်လှောက်သာ ဝီးရေ။ အမြင့်ပေ ၈၀၀ ဟိရေ။
တာတောမော်ကတို့ဆိပ်
[တီးဖြတ်ပါ | အရင်းအမြစ်ကိုတီးဖြတ်ပါ]ကယားပြည်နယ်မာဟိရေ။ ကယားပြည်နယ် ရှားတောမြစ်ဧ့အရှိဖက် မိုင် ၈၀ ဝီးရေ။ မဲဟောင်ဆောင်းမြို့ကိုလားရေလမ်းထက်မာတည်ဟိလို့ ခြောက်သွိသောရာသီမာမြစ်စွာ ဒေနီရာမာ ကိုက် ၂၀၀ ကျယ်ရေ။
တာဆင်းလို့ကတို့ဆိပ်
[တီးဖြတ်ပါ | အရင်းအမြစ်ကိုတီးဖြတ်ပါ]ကယားပြည်နယ်မာဟိရေ။ အမြင့်ပေ ၇၅၀ ဟိပြီးးခြောက်သွိသောရာသီမာမြစ်စွာ ဒေနီရာမာကိုက် ၂၅၀ ကျယ်ရေ။ မိုင်းမော(ရွာသစ်)မှ မော်လမြိုင်သို့ ကျောက်ညှပ်မြို့ကတဆင့်လားရေ လောင်းလမ်း၊ ရှားတောမြို့ကို မေပေမြို့ကတဆင့်လားရေလောင်းလမ်းရို့ စရာဌာနဖြစ်တေ။ ရွာသစ်မှခွန်သွန်ကိုလားသောလမ်းစွာ ဒေကတို့ဆိပ်မှသံလွင်မြစ်ကိုဖြတ်ပနာ ဖောက်ထားလီရေ။ သံလွင်မြစ်မာ တိဗက်ပြည်နန့် ယူနန်နယ်ပိုင်းမာ မြစ်လက်တက်ဆိုပနာ ဟိရေဟု တိကျစွာ မသိဟိရချေ။
မြန်မာနိုင်ငံမာမူ မြစ်လက်တက်ပေါင်း ၂၈ ခုဟိရေ။ ယင်းရို့မာ-
- နမ့်ယုမြစ် နယ်စပ်နားမှစီးဝင်ရေ။
- နမ့်မွိုင်မြစ် သို့မဟုတ် နမ့်မွေ မိုင်းယမြို့မှ စီးဝင်လှာရေ။
- ဆီပါအောမြစ် ကိုးကန့်နယ်မှ စီးဝင်လှာရေ။
- နမ့်နင်းမြစ် အတောက်ဘက်မှစီးဝင်ပြီးကေ နမ္မတူမြစ်ဖျားနန့် ယင်းမြစ်ဖျားကပ်ပြီးကေဟိရေ။
- နမ့်တင်းမြစ် ရွန်နင်ဖူးမြို့ဘက်မှစီးဝင်လှာလို့ ကွမ်းလုံးကတို့ဆိပ်နားမှ စီးဝင်ရေ။
- နမ့်ကြက်မြစ် ချောင်းငယ်သာသာ ဖြစ်တေ။
- နမ့်မမြစ် ဝနယ်ဖက်မှနောင်ချိုတဝိုက်ကိုဖြတ်ပနာ စီးဝင်လှာရေ။
- နမ့်နန်းမြစ် ငက်လက်မှမြစ်ဖျားခံ စီးဝင်ရေ။
- နမ့်ကအိုမြစ် အနောက်မိုင်းလွန်းဒေသမာ စီးဝင်ရေ။
- နမ့်ခမြစ် တိဗက်ပြည်လွန်လာရေမှစပြီးကေ ပထမဆုံးသောအကြီးဆုံးမြစ်လက်တက်ဖြစ်တေ။
- ဟွေးလွန်မြစ် စွာကော်ကတို့ဆိပ်မာ စီးဝင်ရေ။
- မန်းပန်မြစ် မြစ်လက်တက်ကြီးတခု ဖြစ်တေ။
- နမ့်ဆင်မြစ် ကျိုင်းတုံမြို့နံဘေး မြစ်ဖျားခံရေ။
- မဲဟင်းမြစ် မိုင်းဟန်မြို့ဘက်မှ စီးဝင်ရေ။
- နမ့်ပန်မြစ်မိုင်းပန်နယ်ကို ဖြတ်စီးရေ။
- မဲချော့မြစ်ချောင်းငယ်သာဖြစ်တေ။
- မဲဆကွန်မြစ် (နမ့်ဆကွန်မြစ်)
- မဲဆယ်မြစ်ချောင်းငယ်သာဖြစ်တေ။
- နမ့်တန်မြစ်မိုင်းကိုင်နယ်တောင်တန်းများမာ မြစ်ဖျားခံပြီးကေ လဲချား၊ မိုးနည်း၊ မောက်မေနယ်တိကိုဖြတ်ပနာ စီးဆင်းရေ။
- ဟွဲလောင်မြစ် သျှမ်းပြည်နယ်နန့်ကယားပြည်နယ်
- ဟွဲလန်းမြစ် စပ်နီရာမှ စီးဝင်ရေ။
- နမ်းမေဗြဲ(မေဗြဲ)မြစ် မဲဟောင်ဆောင်းနယ်ကိုဖြတ်ပနာ စီးဆင်းရေ။
- နမ့်ပွန်မြစ် သို့မဟုတ် ပွန်ချောင်း သျှမ်းပြည်နယ်နန့် ကယားပြည်နယ်ကိုဖြတ်ပနာစီးရေ။ ယင်းဧ့မြစ်လက်တက်တခုဖြစ်ရေ နမ့်ဘီလူး(ဘီလူးချောင်း)စွာအင်းလေးလံမာ
မြစ်ဖျားခံရေ။
- သောင်ရင်းမြစ် ယိုးဒယားနိုင်ငံမာမြစ်ဖျားခံလို့ ယိုးဒယားနန့်မြန်မာနယ်နမိတ်အဖြစ် စီးဆင်းကာ အရှိတောင်ဘက်မှ စီးဝင်ရေ။
- ယွန်းစလင်းမြစ် အနောက်ဘက်မှ စီးဝင်ရေ။
- ဒုံသမိမြစ် အနောက်ဘက်မှ စီးဝင်ရေ။
- ဂျိုင်းမြစ် အရှိဖက်မှ စီးဝင်ရေ။
- အတ္တရံမြစ် အရှိဖက်မှ စီးဝင်ရေ။
အထက်ပါမြစ်လက်တက်ကြီး ၂၈ ခုအနက် နမ့်ခ၊ နမ့်ပန်၊ နမ့်ဆင်၊ နမ့်တန်၊ နမ့်ပွန်၊ သောင်ရင်းနန့် ယွန်းစလင်းအစဟိရေမြစ်တိစွာ အထင်ရှားဆုံးဖြစ်ကတ်တေ။ သျှမ်းပြည်နယ်အထဲစီးဆင်းသော မြစ်တိစွာ သံလွင်မြစ်ထဲကိုစီးဝင်ရေအခါ တံရှင်များ၊ တံရှင်လျှောတိနန့် စီးဝင်လေ့ဟိကတ်တေ။ သံလွင်မြစ်စွာ အောက်ပိုင်းစိကေချေမှအပ ရေမော်၊ တံရှင်များ အလွန်ပေါသဖြင့် ကူးသန်းလားလာရန်ခက်ခဲသောမြစ်ဖြစ်လီရေ။[၂]
ရည်ညွှန်းကိုးကား
[တီးဖြတ်ပါ | အရင်းအမြစ်ကိုတီးဖြတ်ပါ]- en.wikipedia.org
