အယ်လဗတ် ရွိုက်ဇာ

ဒေါက်တာ အယ်လဗတ် ရွိုက်ဇာ

အယ်လဗတ် ရွိုက်ဇာ(ခရစ် ၁၈၇၅-၁၉၆၅) စွာ ပြင်သစ်-ဂျာမန်နွယ်ဖွား စာပီပညာသျှင်၊ ဂီတပညာသျှင်၊ သမားတော်၊ သာသနာပြု၊ ရုက္ခဗေဒပညာသျှင်၊ ဗိသုကာ ဖြစ်တေ။

ဒေါက်တာ အယ်လဗတ်ရွှိုက်ဇာစွာ အထက်ဖော်ပြပါလုပ်ငန်းတိအပြင် တိရစ္ဆာန်ဆီးကုပညာ၊ သွားစိုက်ပညာ၊ ပုံဆွဲပညာ စစွာအနိန်နန့် တတ်မြောက်တတ်ကျွမ်းရေ။ ယင်းပိုင် လုပ်ငန်းမျိုးစုံမာ တတ်ကျွမ်း တတ်မြောက်အောင် လိလာဆည်းပူးထားခြင်းကာ သူ၏ လူမှုအကျိုးပြုလုပ်ငန်းကြီး အကောင်အထည်ဖော်ရာမာ အသုံးချရန် ဖြစ်လီရေ။ ယေဇုနန့် ဒေါက်တာရွှိုက်ဇာစွာ ကိုယ့်တတ်မြောက်တတ်ကျွမ်းသော အတတ်ပညာတိကို အသုံးချရာမာ အတိနန့် မတူ၊ တမူကွဲရေ။ ကျမ်းကြီး ကျမ်းခိုင်တိကို ရီးသားပြုစု သဖြင့်ယင်း၊ ဥရောပနိုင်ငံတိသို့ လှည့်ပနာ အော်ဂန်(ပြွန်စန္ဒရား) တီးပြသဖြင့်ယင်း၊ ဟောပြောပွဲများ ကျင်းပခြင်းနန့်ယင်း ငွီကြေး မကန်မဝှန် ရဟိရေ။ ယကေလေ့ ထိုဖေသာတိကို ဒေါက်တာ ရွှိုက်ဇာစွာ ကိုယ့် ကိုယ်ကျိုးစီးပွားအတွက် မသုံးချေ။ သူ၏ အတတ်ပညာတိနန့် ကြိုးပမ်းတကုတ် ရှာပြီးကေရဟိသော ဖေသာများ စွာ လူ့လောကတွ် ဒါးမနောက်ပိတ်ခွီး ဖြစ်နီကတ်တေ လူ အများ၏ကျန်းမာရီး၊ အသိဉာာဏ်ပွင့်လင်းရီး အစဟိရေ ပရဟိတ လုပ်ငန်းမျိုးစုအတွက် ရန်ပုံဖေသာများ ဖြစ်လားကတ်လီရေ။ ယေဇုနန့် ဒေါက်တာရွှိုက်ဇာကို လူမှုဝန်ထမ်း စေတနာရှင် ပုဂ္ဂိုလ်ထူးကြီးဟု ခေါ်ဆိုကတ်လီရေ။ လူမှုရီး အလွန်နိမ့်ကျနီသူတိအား ကိုယ်ကျိုးစီးပွား လုံးဝမဖက်ဘဲ ကရုဏာ၊ မေတ္တာ စေတနာသန့်သန့်ဖြင့် ကိုယ့်ဘဝကို မြှုပ်နှံကာ လူမှုအကျိုးဆောင်လုပ်ငန်းကြီးကို ဆောင်ရွက်ခသဖြင့် ဆောင်ရွက်ခသဖြင့် ၁၉၅၂ ခုနှစ် ငြိမ်းချမ်းရီး နိုဘယ်ဆုကြီးကို ရဟိခရေ။ ထိုနိုဘယ်ဆုအတွက် ရဟိဖေသာ (မြန်မာဖေသာ တန်ဖိုးအားဖြင့် တသိန်းကျော်)ကိုလေ့ သူ၏ လူမှုလုပ်ငန်းအတွက်ပင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံလိုက်လီရေ။

ပုဂ္ဂိုလ်ထူး ဒေါက်တာရွှိုက်ဇာစွာ ဂျာမန်လူမျိုးဖြစ်တေ။ အယင်က ဂျာမန်ပိုင် ဖြစ်ခကေလေ့ အဂု ပြင်သစ်ပိုင် ဖြစ်ရေ အထက်အယ်လဆက်နယ်၊ ကိုင်ဇာဗတ်မြို့မာ ၁၈၇၅ ခုနှစ် ဂျန်နဝါရီလ ၁၄ ရက်နိမာ မွီးဖွားရေ။ ဘိုးဖီးဇူဇာတိစွာ လူသာဂိုဏ်းဝင် သာသနာ့ဝန်ထမ်းများ ဖြစ်တေ။ ရွှိုက်ဇာကို မွီးဖွားပနာ မကြာခင်ပင် မိဘတိစွာ ဂွန်းစဗတ်မြို့ကို ရွှိပြောင်းခရာ ထိုမြို့စွာ ရွှိုက်ဇာ၏ ဇာတိဌာနေ ဖြစ်ခလီရေ။

ရွှိုက်ဇာစွာ သျှစ်နှစ်သားအရွယ်ကပင် အော်ဂန်ကို ကောင်းစွာ တီးနှိုင်ပနာ ၁၈၉၃ ခုနှစ်မာ ပါရစ်မြို့သို့ သွား ရောက်ယားလျှင် အော်ဂန်ပါရဂူချားဗီဒေါ်ထံမာ ကျနစွာ တပည့် ခံ ခသဖြင့် ကျော်ကြားသော အော်ဂန်ဝိဇ္ဇာတဦး ဖြစ်လာရေ။ အယ်လဗတ်ရွှိုက်ဇာစွာ ပြင်သစ်တက္ကသိုလ်မာ ယင်း၊ ဂျာမန်တက္ကသိုလ်မာယင်း ပညာဆည်းပူးခရေ။ အဓိကထားပနာ သင်ကြားဆည်းပူးခရေဘာသာရပ်ရို့မာ ဒဿနိကဗေဒ နန့် ကိုးကွယ်မှု ဘာသာဆိုင်ရာ ဗြဟဒေဝဗေဒရို့ ဖြစ်ပနာ ယင်းဘာသာရပ်ရို့မာလေ့ ပေါက်မြောက်ထူးချွန်ရေ။ ၁၉ဝဝ ပြည့်နှစ်မာ ဗြဟဒေဝဗေဒအတွက် ပါရဂူဘွဲ့ကို စထရက်ဇဗူး တက္ကသိုလ် (ပြင်သစ်)မှ ရဟိခရေ။ ထိုပါရဂူဘွဲ့အတွက် ဆည်းပူးနေစဉ် စထရက်ဇဗူးမြို့၊ စိန်နစ်ကိုလတ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်း၏ ဓမ္မဆရာအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခလို့ ပါရဂူဘွဲ့ရယားနောက်မာ စထရက်ဇဗူး တက္ကသိုလ် ဘာသာရီးကောလိပ်၏ ကျောင်းအုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံရရေ။

ဒေါက်တာ ရွှိုက်ဇာစွာ ဒဿနိကဗေဒနန့် ဗြဟဒေဝဗေဒရို့ကို ဇောက်ချ လိ့လာပိုင် ဂီတကိုလေ့ စစွဲမမြဲ ဝါသနာထုံရေ။ ယေဇုနန့် ကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာအကြောင်းရပ်ရို့ကို သုတေသန ပြုပိုင် ဂီတလိုင်းက ဆိုင်ရာမာလေ့ စူးစမ်းလေ့လာမှု ပြုခရေ။ ၁၉ဝ၅ ခုနှစ်မာ ဂျာမန်ဂီတပညာသျှင်ကြီး ဗာခ်၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိကို ရီးသားပြုစု ထုတ်ဝီခရေ ဂီတလိုင်းနန့် စပ်လျဉ်းသော ကျမ်းကြီး ကျမ်းခိုင်တအုပ် ဖြစ်ခရေ။ ရွှိုက်ဇာစွာ ကိုးကွယ်မှုနန့် ဆက်စပ်ပနာ မိရိုးဖလာ ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှုအတိုင်း လက်ခံစွာ မဟုတ်ပါ။ စူးစမ်းမှု၊ ဝေဖန်ပိုင်းခြားမှုရို့ကို ပြုခရေ။ ယင်းအတွက်နန့် သခင်ယေရှုအကြောင်း စူးစမ်းလေ့လာချက်စာအုပ်ကို ဗာခ်အတ္ထုပ္ပတ္တိစာအုပ် ထုတ်ဝီပြီးနောက်ပိုင်း ထုတ်ဝီခရာ ကမ္ဘာက ရွှိုက်ဇာအား ဗွေယူ ဂရုပြုခြင်းကို ပထမဆုံး ခံယူခရရေ။

ယင်းချိန်တွင် ရွှိုက်ဇာစွာ ပညာအခြီခံမာ ထိပ်တန်းအဆင့်မာ ဟိပြီးကေ ကိုယ့် ဘဝရှိရီးအတွက် မတောင့်မတ မကြောင့်မကြရရေ အခြီ အနိန်နန့် နီနှိုင်ရေ။ ယကေလေ့ ရွှိုက်ဇာစွာ ကိုယ့်အရီးထက် လူနီမှုအဆင့်အတန်း အလွန် နိမ့်ကျနိန်သိမ့်သူရို့အတွက် လူမှုရီးကိစ္စများကို စေတနာ့ ဝန်ထမ်း ဆောင်ရွက်ပီးရန် ပိုပြီးကေ အလေးပီး အရေးထားခရေ။ ယေဇုနန့် လူမှုဝန်ထမ်းလုပ်ငန်းတိကို ဆောင်ရွက်ယင်း ကိုယ့် ဘဝကို မြှုပ်နှံရန် စိတ်ပိုင်းဖြတ်လိုက်လီရေ။

လူမှုဝန်ထမ်းလုပ်ငန်းကို ဆောင်ရွက်ပီးရန် အရီးမာ ဥရောပတိုက်ဟိ မျိုးတူ နွယ်တူတိအတွက် ရွှိုက်ဇာ မစိုင်းစားခ ပါ၊၊ အကြောင်းမူ ဥရောပတိုက်သားရို့ကား လူနီမှုအဆင့် အတန်းမာ ခေတ်နန့်အမီ လိုက်ဗျာယ်ဟိကတ်တေ။ ဥရောပတိုက် နန့် ပင်လယ်တခုရာ ခြားကေလေ့ဟိရေ အာဖရိကတိုက်၏ အလယ်ပိုင်း အီကွေတာသစ်တောကြီးများဒေသဟိ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးတိ၏ဘဝအခြီအနီကား ကမ္ဘာ မာ အောက်တန်း အကျဆုံး ဟိနိန်ခရေ။ ဒါးမနောက်ပိတ်ခွီး ဖြစ်နီသူရို့၏ ကျန်းမာရီးအသိဉာာဏ် ပွင့်လင်း ရီးရို့အတွက် ကိုယ့်ဘဝကို မြှုပ်နှံလို့ ဆောင်ရွက်ရန် စိတ်ပိုင်းဖြတ်လိုက်ပြီးကေ ရွှိုက်ဇာ စွာ ကိုယ့် ရည်ရွယ်ချက်ကို အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ဖို့ လိုအပ်သမျှရို့နန့် တတ်နိုင်သမျှ ပြည့်စုံလေအောင် ပြင်ဆင် မှုတိ ပြုလေလီရေ။

ယေဇုနန့် အသက် ၃ဝ အရွယ် ပါရဂူဘွဲ့ကို ရဟိပြီးမှပင် အလုပ်မှ နုတ်ထွက်ပြီးကေ ပရဟိတလုပ်ငန်း ဆောင်ရွက်ရီး အတွက် ဆီးပညာဘွဲ့ ရဟိရန် ၁၉ဝ၅ ခုနှစ်မာ စထရက်ဇဗူး တက္ကသိုလ်မာ ဆီးပညာကို ပြန်ပနာဆည်းပူးရေ။ ထို အတောအထဲ သူမတူသော ဇွဲလုံ့လရို့နန့် ကျမ်းကြီးကျမ်းခိုင် ရို့ကို ပြုစုခလီရေ။ ၁၉၁၁ ခုနှစ်မာ ဆီးပညာဘွဲ့ကို ရဟိပြီး နောက်မာ အာဖရိကတိုက်မာ ကိုယ့် ပရဟိတလုပ်ငန်းကြီး အကောင် အထည် ဖော်ရဖို့ အရပ်ဒေသကို စနည်းနာရှာဖွီရခြင်း၊ လိုအပ်ရေပစ္စည်းများ စုဆောင်းရခြင်းရို့ဖြင့် နှစ်နှစ်မျှ အချိန် ကုန်လွန်ခရရေ။ အာဖရိကမာ ကိုယ့်လုပ်ငန်း အကောင်အထည် ဖော်ရဖို့ အရပ်ဒေသအတွက် ပါရစ်မြို့မာ ဌာနချုပ်ဟိရေ ပါရစ်သာသနာပြုအသင်းနန့် ဆက်သွယ်ရရေ။ ထိုအသင်း၏ အဖွဲ့တစ်တိုင်သားစွာ အာဖရိကတိုက်၏တောကြီးမျက်မည်း အလယ် ဟိပြီးကေ ထိုအဖွဲ့အတွက် ဒက်တင်တဦး လိုနိန်ရေ။ ရွှိုက်ဇာ စွာ လမ်ဗာရီးနေးသို့ ဒက်တင်အဖြစ် ကိုယ့်စရိတ်ဖြင့် လားလို ကြောင်း လှောက်လွှာတင်ရေ။ ယကေလေ့ အသင်းဌာနချုပ် စွာ ရွှိုက်ဇာပိုင် ခရစ်ယန်သာသနာရီးမာ အမြင်တမျိုး ဟိနီသူ တဦးအား လက်ခံစီလွှတ်ရန် ရွံ့နိကတ်ရေ။ ကန့် ကွက်သူတိကလေ့ ကန့်ကတ်တေ။ နောက်ဆုံးမှာ ရွှိုက်ဇာ၏ ထက်သန်သော စေတနာကိုယင်း၊ သူ့စရိတ်နန့်သူ ဆောင်ရွက်ဖို့လုပ်ငန်း အစီအစိုင်တိကိုယင်း ဌာနချုပ်က ကျီနပ် သဖြင့် ရွှိုက်ဇာကို လက်ခံလိုက်ကတ်တေ။ ယင်းပိုင်ဖြင့် ဘွဲ့ထူး၊ ဂုဏ်ထူး၊ ရာထူးဂုဏ်သိရ်ရို့နန့် ပြည့်စုံသူ ပညာတတ် လူတန်းစားရို့ မွေ့လျော်သော သိမ်မွေ့နူးညံ့ရေ ဘဝလမ်းခရီး ကို ကျောခိုင်းလို့ ကြမ်းတမ်းခက်ထရော်သော ဘဝလမ်းခရီးကို စတင်ရန် ၁၉၁၃ ခုနှစ်မာ ရွှိုက်ဇာစွာ အာဖရိကတိုက် ဂါဘွန်ပြည်နယ်၊ လမ်ဗာရီးနေးရွာသို့ ခရီးထွက်ခလီရေ။ ရွှိုက်ဇာစွာ အာဖရိကတိုက်သို့ ထွက်ခွာခရေမာ သူ တဦးတည်း မဟုတ်လီ။ သူ၏ပါရမီကို ကူညီဖြည့်တင်းရန် ဟယ်လင်ဗရက်စလောစွာ ဖဝါးထက်ချပ် လိုက်ပါလာရေ။

ဟင်လင်ဗရက်စတောစွာ စထရက် ဇဗူးတက္ကသိုလ်မှ သမိုင်း သုတေသီတဦး၏ သမီး ဖြစ်တေ။ ဟယ်လင်ဗရက်စလော ကိုယ်တိုင်စွာလေ့ ပညာသျှင်တဦး ဖြစ်ပါ့စီ ရွှိုက်ဇာ ၏ ပရဟိတလုပ်ငန်းကြီးမာ အကူအညီပီးနိုင်ဖို့ ရွှိုက်ဇာက ဆီးဝါးကုသရီးနန့် ခွဲစိတ်ပညာရို့ကို ဆည်းပူးနေစဉ် ဟယ်လင်ဗရက်စလောစွာ သူနာပြုအတတ်ကို သင်ကြားဆည်းပူးခရေ။ ရွှိုက်ဇာနန့် ဟယ်လင်ဗရက်စလောရို့စွာ ၁၉၁၂ ခုနှစ် မာ ထိမ်းမြားခကတ်တေ။

ရွှိုက်ဇာတို့ ဇနီးမောင်နှံစွာ အာဖရိကတိုက် ဂါဘွန်ပြည်နယ်၏ တောကြီးမျက်မည်းအလယ်၊ အိုဂိုဝီမြစ်ကြောပေါ်ဟိ လမ်ဗာရီးနေးရွာသို့ ထွက်ခွာလာခကြစဉ်က သူရို့၏ ရည်မှန်းချက်လုပ်ငန်းကို စတင်ဖို့အတွက် ဂျာမန်မတ်ဒင်္ဂါး နှစ်ထောင် ပါလာပြီးကေ ဆီးခန်းတခု တည်ထောင်ဖို့အတွက် လိုအပ်ရေ ဆီးဝါးများ၊ ကရိယာတန်ဆာပလာတိနန့် ပစ္စည်းအသုံး အဆောင်တချို့ကို သူရို့ဘာသာ ဝယ်ယူစုဆောင်းထားရေ တိလေ့ ပါရေ။ စေတနာရှင် မိတ်ဆွီအပေါင်းအသင်း တိက ပီးကမ်းလှူဒါန်းလိုက်ရေတိလေ့ ပါရေ။ ရွှိုက်ဇာတို့ ဇနီးမောင်နှံစွာ ဥရောပမာ ဟိစဉ်က အနေ အထိုင် ပတ်ဝန်းကျင်မျိုးနန့် အစစအရာရာ ကွာခြားလှလို့ ဥရောပတိုက်သားတိအတွက် ပစ္စန္တရစ်ပိုင်ယှောင် အရပ်မျိုးမာ အခက်အခဲအမျိုးမျိုးကို ရှိဆိုင်ဗျာယ် သာသနာပြုအသင်းက ကြက်မွီးရန် ဆောက်ထားရေ အိမ်အချေမာ အခမဲ့ ဆီးဝါးကုသ ပီးရေ ဆီးခန်းတခုကို ဖွင့်လှစ်လို့ ကိုယ်ရို့၏ လုပ်ငန်းကို စတင်အကောင်အထည်ဖော်ခလီရေ။

ရွှိုက်ဇာတို့ ဇနီးမောင်နှံစွာ ဖြူစင်ရှင်းသန့်သောစေတနာဖြင့် အခလွတ် ဆီးဝါးကုသပီးခရာ တိုင်းရင်းသားရို့စွာ ရွှိုက်ဇာတို့အား ရင်းနှီးခင်မင်လာကြလို့ ယုံကြည်စိတ်ချစွာ ဆက်ဆံလာကတ်တေ။ ယေဇုနန့် ဒေါက်တာ ရွှိုက်ဇာအဆင်ပြေပိုင် ဆောက်ထားရေ ဆီးခန်းသို့ မိုင် ၂ဝဝ ကျော်ခရီးမှပင် လူမမာများလာရောက်ပနာ ဆီးဝါးကုသမှု ခံယူကတ်တေ။

ဒေါက်တာရွှိုက်ဇာကိုယ်တိုင်ကလေ့ ဆီးခန်းမာသာ ဆီးကုသပေး စွာမဟုတ်။ လမ်ဗာရီးနေးနန့် မိုင်ပေါင်း များစွာ ဝီးကွာသောဒေသတိသို့လေ့ ဆီးအိတ်ဆွဲကာ လောင်းဖြင့် တလှည့်၊ ခြီကျင်ဖြင့်တခါ လှည့်လည်ပနာ ဆီး ကုသပီးခရရေ။ ဒေါက်တာရွှိုက်ဇာ ဇနီးမောင်နှံရို့ ကုသ ပီးရရေ ရောဂါရို့ကား ခြီဂူဒါလိုက်ရောဂါ၊ အိပ်မဝ ရောဂါ၊ ကုဋ္ဌနူနာရောဂါနန့် ငှက်ဖျား အစဟိရေ အပူပိုင်းဒေသ ရောဂါအမျိုးမျိုးရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။

ဒေါက်တာရွှိုက်ဇာစွာ တိုင်းရင်းသားရို့အား တဖက်မာ ဆီးဝါးကုသပေးဗျာယ် တဖက်မာ ယင်းရို့၏စာရိတ္တ မဏ္ဍိုင် ကြံ့ခိုင်ရီးအတွက် ဆောင်ရွက်ပီးရေ။ ဒေါက်တာ ရွှိုက်ဇာ အဓိကထားရေဝါဒကား အသက်ရှင်မှု အလီး အမြတ်ပြုဆိုပနာတည်း။

လူမှုဝန်ထမ်း ဒက်တင်ကြီးရေ အလွန် အလုပ်လုပ်နိုင်လေ့သော့ ဖြစ်တေ။ တဖက်မာ ဆီးကုလုပ်ငန်းရို့ကို ကြောဖိရင်ဖိ ဆောင်ရွက်ပိုင် ဆီးရုံအဆောက်အအုံ တိုးချဲ့ဆောက်လုပ်ရီးကိုလေ့ တိုင်းရင်းသားရို့၏ အကူအညီနန့် လက်တင်ခြီတင် ဆောင်ရွက်ရေ။ ယင်းပိုင် အလုပ်စွာဝန် တဝများရေ အကြားမှပင် ကမ္ဘာ့လူနီမှု တိုးတက်ပုံ၊ ယိုင်ကျေးမှုသမိုင်း စစွာရို့ကို ကျမ်းတစောင် ပေတစ်တိုင်သားအဖြစ် ပြုစုရန် သုတေသနပြုဗျာယ်ဟိရေ။ ၁၉၁၄ ခုနှစ်မာ ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီး ဖြစ်လှာလို့ ဇနီးမောင်နှံ နှစ်ဦး စလုံး ပြင်သစ်အစိုးရ၏ သုံ့ပန်းအဖြစ် ပြင်သစ်နိုင်ငံ ရရောဗန်း နယ် သုံ့ပန်းစခန်းမာ လားပနာနိန်ရရေအခါ ဆိုခရေ သုတေသန ပြုမှုကို ဒေါက်တာရွှိုက်ဇာစွာ ပိုပြီးကေ ဆောင်ရွက်နိုင်ခရေ။ သုံ့ပန်းစခန်းသို့ ရောက်ယားလို့ အတန်ကြာကေ ဒေါက်တာရွှိုက်ဇာစွာ အာဏာပိုင်ရို့၏ ခွင့်ပြုချက်အရ ဘဝတူတိကို ဆီးဝါး ကုသပီးခရေ။

၁၉၁၈ ခုနှစ်မာ ဇနီးမောင်နှံ နှစ်ဦးစွာ သုံ့ပန်းဘဝမှ လွတ်မြောက်ခကေလေ့ ကျန်းမာရီး ချွတ်ယွင်းခသဖြင့် အနားယူနီခရရေ။ ဒေါက်တာရွှိုက်ဇာစွာ ကျန်းမာရီး အခြီအနီ ပြန်ကောင်းလာကေ ဂရိတ်ဗြိတိန်၊ ပြင်သစ်၊ နယ်သာလန်၊ စကင်ဒီနေးဗီးယားနိုင်ငံရို့သို့ သွား ရောက်ပနာ အော်ဂန်တီးခြင်း၊ ဟောပွဲများ ပြုထားခသော အကြောင်းရပ် ရို့ကို စာအုပ်တိအဖြစ် ရိုက်နှိပ်ထုတ်ဝီခရေ။ ယင်းပိုင်ဖြင့် ယိုင်ကျေးမှု၊ လူ့ကျင့်ဝတ် အစဟိစွာရို့နန့် စပ်လျဉ်းသော ကမ္ဘာကျော် စာအုပ်ကြီးတိစွာ ၁၉၂၃ ခုနှစ်မာ ပေါ်ထွက်ခလီရေ။ ယင်းခါ သုံ့ပန်းဘဝက စတင်ခရေ ကြွီးမြီတိလေ့ ကြေလည်ပနာ အာဖရိကတိုက်ဟိ ဆီးရုံနန့် ပရဟိတလုပ်ငန်း တိကို ပြန်ပနာထူထောင်ရန် ငွီကြေးအတော်အသင့် စုဆောင်းမိရာ ဖြစ်သဖြင့် လမ်ဗာရီးနေးသို့ ပြန်ခပြန်လီရေ။ ဒေတခေါက်မာ ကျန်းမာရီး မတောင့်တင်းလှသော အိမ်သျှင်မနန့် သမီးသျှေရို့ကို ဥရောပတိုက်မာပင် ထားရစ်ခလီရေ။

လမ်ဗာရီးနေး ဆီးရုံစွာ အတော်ပင် ပျက်စီးယိုယွင်းနေသဖြင့် ရွှိုက်ဇာစွာ အစမှပင် ပြန်ပနာ ထူထောင်ရရေ။ ရောဂါဝေဒနာသျှင်ရို့ကို ဆီးကုရင်းပင် ဆီးရုံကို ပြန်ပနာ ထူထောင်ရရေ။ ကုဋ္ဌနူနာ ရောဂါစွာတိအတွက် ဆီးကုဌာန တခုကိုလေ့ သပ်သပ်ဖွင့်လှစ်ရေ။ ဆီးရုံလုပ်ငန်းများ အခြီတကျ ဟိပြန်လျှင် ကိုယ့်လုပ်ငန်းများ အဟိန်မပျက် စီရန် လိုအပ်ရေ စရိတ်ကြီးဖေသာအတွက် ဥရောပသို့ ပြန်ပနာ ဖေ့သာယှာရပြန်ရေ။ ရွှိုက်ဇာစွာ အာဖရိကနန့် ဥရောပကို လားလိုက်လာလိုက် ပြုနီရရေ။ အော်ဂန် တီးပြီးကေယင်း၊ ဟောပြောပွဲများ ကျင်းပလို့ယင်း၊ စာအုပ်စာတမ်းတိက ရဟိသော ရွိုင်ယယ်တီတိနန့်ယင်း ဆီးရုံအတွက် ရန်ပုံဖေသာစုရေ။ ယင်းအပြင် ရွှိုင်ဇာ၏ လုပ်ငန်းကို သိမြင်ကြသူ စေတနာရှင်တိကလေ့ အလှူဖေသာနန့် ဆီးဝါးပစ္စည်းတိကို ထည့်ဝင်လှူဒါန်းကတ်တေ။ ဒေပိုင်နန့် ရွှိုင်ဇာ၏လုပ်ငန်းကို ကမ္ဘာက သိလာကြလို့ အကူအညီပီးလာကြသဖြင့် လမ်ဗာရီးနေး ဆီးရုံစွာလေ့ အခြီခိုင်ခိုင် စိုက်မိခလီရေ၊ လူမမာတိလေ့ များပြားလာသဖြင့် ဥရောပတိုက်သား ဒက်တင်များ၊ သူနာပြုတိကလေ့ ရွှိုင်ဇာ၏ဆီးရုံမာ လာရောက်ကူညီ ဆောင်ရွက်ပီးကတ်တေ။ တချို့စွာ နှစ်ကာလကြာမြင့်စွာ ရွှိုင်ဇာနန့် တတူ ဒိုးတူပေါင်ဖက် ဆောင်ရွက်ပီးကတ်တေ။ ရွှိုင်ဇာ၏ ကိုယ်ကျိုးမငဲ့ ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်မှုရို့ကို ချီးကျူးရေတွက်နန့် ၁၉၂၅ ခုနှစ်မာ ချက်ကိုစလိုဗားကီးယားနိုင်ငံ ပရာဟတက္ကသိုလ်က ရွှိုင်ဇာအား ဂုဏ်ထူးဆောင်ပါရဂူဘွဲ့ကို အပ်နှင်းလီရေ။ ၁၉၂၈ ခုနှစ်မာ ဂျာမနီနိုင်ငံက စာရီးဆရာကြီး ဂါတာ၏ ဆုကို ရွှိုင်ဇာအား ချီးမြှင့်လီရေ။

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းမှာလေ့ ရွှိုက်ဇာစွာ လမ်ဗာရီးနေးဆီးရုံမှ မခွာဘဲ နီခရေ။ စစ်ကာလအထဲ အခက်အခဲများစွာ တွိခရကေလေ့ အမေရိကန်မှ မိတ်ဆွီတိ၏ အကူအညီနန့် ဆီးဝါးပစ္စည်းတိကို ရဟိခရေကြောင့် လမ်ဗာရီးနေးဆီးရုံကို အဟိန်မပျက် ဆက်ပနာ ဖွင့်ထားနိုင်ခရေ။ ယေဇုနန့်ထိုကျေးဇုကို ထောက်ထားပနာတကြောင်း၊ လမ်ဗာရီးနေးဆီးရုံအတွက် ရန်ပုံဖေသာ (မြန်မာဖေသာ သုံးသောင်းကျော်လောက်)ထည့်ဝင်ဖို့လို့ ကတိပြုစွာက တကြောင်းကြောင့် ၁၉၄၉ ခုနှစ်မာ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၊ ကော်လိုရာဒိုး ပြည်နယ်၊ အက်စပင်မြို့မာ ကျင်းပသော ဂျာမနီဂီတပညာသျှင် ဂါတာ ကွယ်လွန်ရေ အနှစ် ၂ဝဝ ပြည့် အထိမ်းအမှတ်ပွဲသို့ တက်ရောက်စဉ် ရှီကာဂိုးတက္ကသိုလ်က ဒေါက်တာရွှိုင်ဇာအား ဥပဒေပါရဂူ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ကို ပီးအပ်လီရေ။

ရွှိုင်ဇာစွာ လမ်ဗာရီးနေး ဆီးရုံကို တဆတ်ဆတ် တိုးချဲ့ခရေ ဆီးရုံပရဝုဏ်အတွင်းမာ အဆောက်အအုံ ၄၅ ခုလောက် ဟိရေ။ ဆီးရုံနန့် ပတ်ဝန်းကျင်မာ စားနပ်ရိက္ခာ ဖူလုံရီး အတွက် ၁၅ ဧက ကျယ်ဝန်းသော စိုက်ပျိုးခင်းကို စိုက်ပျိုးထားရေ။ ဒေါက်တာရွှိုင်ဇာ၏ ဆီးရုံသို့ နှစ်စိုင် ပျမ်းမျှ လူမမာ ၅ဝဝဝဝ ကျော်လောက် လာရောက်ကြလို့ လူမမာ ၈ဝဝ လောက်ကို ခွဲစိတ်ကုသပီးရရေ။ ရောဂါစွာတိစွာ ဝီးလံသော အရပ်ဒေသကလေ့ လာရောက်ကတ်ရာ လူမမာတဦး ရောက်လှာ လျှင် သူ့အိမ်သူအိမ်သား ဥသေးဥမွှားမကျန် ပါလာတတ်ရေ။ ထိုသူရို့ကို ဆီးရုံဝင်းအတွင်းမာ နီရာပီးထားရရေ။ ယပိုင်မဟုတ်ကေ လူမမာစွာ ရောဂါမပျောက်မီ အိမ်ပြန်ပြေးတတ်ရေ။ လူမမာနန့် ပါလာသူတိအား လူမမာကို ချက်ပြုတ် ကျွေးမွီးခြင်း အစဟိရေ ဝေစိကိစ္ဆာများ ပြုစီရေပြင် အဝတ်လျှော်ခြင်း၊ ထင်းခွဲခြင်း အစဟိရေ ဆီးရုံ၏ ဝေစိကိစ္ဆာများကိုလေ့ ကူညီလုပ်ကိုင်စီရေ။ ယေဇုနန့် လမ်ဗာရီးနေးဆီးရုံဝင်းစွာ ဆီးရုံဝင်းနန့်မတူ၊ တိုင်းရင်းသားကျေးရွာ ဇနပုဒ်အချေ တခုပိုင် ဟိလီရေ။

ရွှိုင်ဇာ၏ မွန်မြတ်သန့်စင်သော စေတနာလုပ်ငန်းကို သန်းပေါင်းများစွာသော ကမ္ဘာသူကမ္ဘာသားရို့က အားပီးချီးကျူးနီကတ်စဉ် ဝေဖန်သူ ပြစ်တင်သူတိလေ့ ဟိခရေ။ ဝေဖန်သူတိ၏ အပြစ်ဆိုချက်တိထဲမာ အထက်မာ ဖော်ပြခရေအတိုင်း လမ်ဗာရီးနေးဆီးရုံကို ဆီးရုံနန့်တူယောင် မထားဘဲ ကျေးရွာတခုပိုင် ဖန်တီးထားမှုလေ့ ပါဝင်ရေ။ ရွှိုင်ဇာစွာ တိုင်းရင်းသားရို့၏ ဓလိ့စရိုက်ကို ကြည့်လို့ ယင်းရို့၏ စရိုက်နန့်အညီ တိုင်းရင်းသားရို့ လက်လှမ်းမီသော အခြီအနီမျိုးဖြစ်စီရန် တတ်နိုင်သမျှ ဆောင်ရွက်ထားခြင်း ဖြစ်တေ။ အထပ်ပေါင်းများစွာဟိရေ ခေတ်မီဆီးရုံကြီး တခုစွာ တိုင်းရင်းသားရို့အား ဆီးဝါးကုသရန် လာရောက်ရီးကို မသိမ်းသွင်းနှိုင်ရေရာမက ဆီးရုံ၏ အဟိတ်စွာ တိုင်းရင်းသားရို့အား ဆီးရုံနား မကပ်ဝံ့အောင်ပင် ပြုနှိုင်ဖို့ ကို ဒေါက်တာရွှိုင်ဇာ နားလည်လီရေ။ ယေဇုနန့် လမ်ဗာရီးနေး ဆီးရုံဝင်းဟိ အဆောက်အအုံရို့စွာ အဟိတ်ကောင်းရေ အဆောက်အအုံများ မဟုတ်လီ။ အရီးပေါ် ခွဲစိတ်ကုသမှုတိကို ပြုနိုင်ဖို့သာ ခွဲစိတ်ခန်းအတွက် လျှပ်စစ်ဓာတ်မီး တပ်ဆင်ထားပနာ ဆီးဝါးကုသမှု၊ ခွဲစိတ်ကုသ မှုရို့မာ ဒေါက်တာရွှိုင်ဇာစွာ ခေတ်မီလွန်းသော စံနစ်တိကို တတ်နိုင်သမျှ ရှောင်လို့ သမရိုးကျ စံနစ်တိကို အသုံးများရေ။ တိုင်းရင်းသားတိအား ဇိကုတ်လို့ နတ်ပြည်မတင်ဘဲ တဆတ်ဆတ် မှန်မှန် ပြုပျင်မှုကို ဆောင်ရွက်ပီးရာ တချို့ဝေဖန်ရီးဆရာရို့က ကိုလိုနီစံနစ်၏ အဖေသာ့အသက်ကို ဆက်ပနာလက်ခံကျင့်သုံးရေဟု ဆိုကတ်ရေ။ ဇာပိုင်ဆိုကတ်စီကာမူ ရွှိုင်ဇာစွာ ဆီးကုသပီးကေးပင် တိုင်းရင်းသားရို့၏ အသိဉာာဏ် ပွင့်လင်းရီးအတွက် ပညာပီးဗျာယ်ဟိရာ ပုံစံအားဖြင့် ဆိုရကေ အယင်က အမွှာပူးကောင်မချေျားကို နိမိတ်မကောင်းဟု သတ်ပစ်လီ့ဟိကေလေ့ ဂုချိန်ခါ အမွှာပူးအချေရှင် မိဘ တိစွာ အမွှာပူးတိကို ကြင်နာစွာ စောင့်ယှောက်ကျွေးမွီးဗျာယ် ဟိကတ်လီရာ။

ရွှိုင်ဇာ၏ ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်မှုကြောင့် အာဖရိကတိုက် အလယ်ပိုင်းမာ ကုဋ္ဌနူနာရောဂါ ပြန့်ပွားခြင်းစွာ ရပ်တံ့လားခီရေ။ သူ၏စေတနာ မေတ္တာ ကရုဏာရို့စွာ မိုးကျောက် မိုးသီးပေါက်ပိုင် ရှင်းသန့်စင်ကြယ်လီသဖြင့် ဒေါက်တာရွှိုင်ဇာ ၏ ကုသမှုကို ခံယူရရေ တိုင်းရင်းသား ရောဂါဝေဒနာရေ အများစုရို့စွာ နတ်ဆီးကို စားသုံးရရေနှယ် ရောဂါ ကင်းရှင်း ပျောက်ကင်းချမ်းသာကတ်ရအတွက်နန့် တိုင်းရင်းသားရို့က ကြည်ညိုလေးစား ဂုဏ်ပြုရေအားဖြင့် လူဖြူကဝေဆရာကြီးဟု ဒေါက်တာရွှိုင်ဇာအား ခေါ်ဝေါ်ကတ်လီရေ။ ဒေါက်တာရွှိုင်ဇာအား ကြည် ညိုလေးစားသူ အတိကမူ သူတော်စင်တပါးဟု ယူဆကတ်လီရေ။

အတိက ထင်ပိုင် ရွှိုင်ဇာ၏ ရည်မှန်ချက်စွာ ဒါးမနောက်ပိတ်ခွီး ဖြစ်နီသူတိအား ကျမ္မာ ရီးဖြင့် ပြည့်စုံအောင် ပြုစုရီးတခုတည်းကိုရာ အဓိကထားရေ မဟုတ်ပါ။ နိုင်ငံရီးအတွက်လေ့ ရွှိုင်ဇာက ဂရုမစိုက်ချေ။ တိုင်းရင်းသားရို့၏ စာရိတ္တမဏ္ဍိုင် ကြံ့ခိုင်ရီးကို ဆောင်ရွက် ပီးရေးစွာ ရွှိုင်ဇာ၏ အဓိကရည်မှန်းချက်တရပ် ဖြစ်တေ။ ရွှိုင်ဇာ ပြောလီ့ဟိရေ လက်သုံးစကားမာ ဘုရားသခင်နန့် နီးစပ်လိုကေ မေတ္တာ၊ ကရုဏာ၊ မုဒိတာ၊ ဥပေက္ခာတည်း ဆိုရေ ဗြဟ္မစိုရ်ရတရား လေးပါးကို လက်ကိုင်ပြုပနာ လူသား အချင်းချင်း ဆက်ဆံရီးဖြစ်ပေရာ သူ၏စကားနန့်အညီလေ့ ကိုယ်တိုင် လိုက်နာဆောင်ရွက်ခရေ။

ရွှိုင်ဇာ၏ ဆီးရုံစွာ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟရို့နန့် အဟိန်တငြီးငြီး တောက်လောင်ပူပြင်းနိန်ရေ သဲကန္တာရကတ်ီးနန့် တူရေ ကမ္ဘာကြီးအလယ်မာ မေတ္တာ၊ ကရုဏာ၊ မုဒိတာတရား ရို့နန့် ပြည့်လျှမ်းသော စမ်းရီအိုင်အချေပိုင် ဖြစ်လီရေ။ ယေဇုနန့် ကမ္ဘာ့နိုင်ငံကြီးတိက ရွှိုင်ဇာ၏ မွန်မြတ် သော လုပ်ငန်းကို အားပီးချီးမြှင့်ဗျာယ် ဟိကြလို့ ဘုရင် သမ္မတ အစဟိရေ နိုင်ငံထိပ်သီးဂေါင်းဆောင်ကြီးတိကပင် ရွှိုင်ဇာအား ကြည်ညိုလေးစားစွာ ဆက်ဆံကတ်တေ။ ကောင်းကောင်းများလှသော တာဝန်ဝတ္တရားတိကို အသက် သျှစ်ဆယ်ကျော်ပြီးကေ ကိုးဆယ်ပိုင်း သို့ ချိုင်းကပ်လာရေထိအောင် ဖြတ်လတ်သွက်လက်စွာဖြင့် စီမံဆောက်ရွက်နှိုင်ရေ ဒေါက်တာရွှိုင်ဇာ၏ ကိုယ်လက်ကြံ့ ခိုင်မှု၊ စိတ်ဓာတ်ကြံ့ခိုင်မှုရို့စွာ ချီးကျူးဖွယ်ရာ ဖြစ်တေ။ သျှစ်ဆယ်ကျော်ပိုင်းသို့ ရောက်လှာကပင်စပြီးကေ ဒေါက်တာရွှိုင်ဇာ စွာ ခွဲစိတ်ကုသမှုရို့ကို ကိုယ်တိုင် မဆောင်ရွက်တော့ဘဲ စီမံခန့်ခွဲမှုပိုင်းကို ပိုပြီးကေ အလေးပီး ဆောင်ရွက်ခရေ။ တောင့်တင်းကြံ့ခိုင်သော ကိုယ်နေဟန့်ထား သိမ်မွေ့နူးညံ့လှကေလေ့ စူးရှထက်မြက်ရေ မျက်နှာအမူအရာရို့စွာ ဒေါက်တာရွှိုင်ဇာ အား တွိမြင်ရသူတိအဖို့ ကြည်ညိုလေးစား စိတ်နန့်အတူ ချစ်ခင်အားကိုးစိတ်တို့ပါ ပေါ်ပေါက်စီနှိုင်ရေ။ ဒေါက်တာ ရွှိုင်ဇာစွာ ကိုယ့်ရည်မှန်းချက်ရေ အောင်မြင်သောအသီးအပွင့် တိကို ကျီနပ်စွာ ကြည့်ပြီးကေ လမ်ဗာရီးနေးဆီးရုံကို အဟိန် ကကောင်းဖြင့် ပြုစုပျိုးထောင်ဗျာယ်ကပင် အသက် ၉ဝ ပြည့်ပြီးကေ ကိုးလခန့်အလွန်မာ ၁၉၆၅ ခုနှစ် စတ်တင်ဘာလ လေးရက်နိမာ သူ၏စိတ်ဆန္ဒအတိုင်းပင် လမ်ဗာရီးနေး တောမားဆီးရုံဝင်းဟိ နီအိမ်မာ လူကြီးရောဂါနန့် ကွယ်လွန်ရေ။ အိမ်သျှင်မ ဟယ်လင်ရွှိုင်ဇာစွာ ၁၉၅၇ ခုနှစ်မာ ဥရောပမာ ကွယ်လွန်ခလို့ အိမ်သျှင်မ၏ အရိုးပြာကို လမ်ဗာရီးနေးနီအိမ်နန့် မဝီးမပါးမာ မြှုပ်နှံထားခရာ ထိုနီရာနန့် ယဉ်မောင်း ဒေါက်တာရွှိုင်ဇာကို မြှုပ်နှံခကတ်တေ။ ပြိုင်စံရှားလှသော လူမှုဝန်ထမ်း စေတနာရှင် တောပျော်ဒက်တင်ကြီးက အပင်ပန်းအဆင်းရဲခံလို့ သူမတူသော ဇွဲလုံ့လရို့နန့် အကောင်အထည်ဖော်ခရေ လမ်ဗာရီးနေး ဆီးရုံနန့် လူမှုဝန်ထမ်း လုပ်ငန်းကိစ္စ အဝဝရို့ ဆက်ပနာတည် တံ့ခိုင်မြဲစီရန် ဒေါက်တာရွှိုင်ဇာ၏ တဦးတည်းသောသမီး မစ္စက်ရီးနားက တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်ဗျာယ် ဟိလီရေ။