ဦးသာထွန်း

Oo thar tun

ဆရာကြီးဦးဦးသာထွန်း (၂၃ နိုဝင်ဘာ ၁၉၁၇ - ၁၄ သြဂတ် ၁၉၉၀) စွာ ရက္ခိုင်သမိုင်းနန့် နိုင်ငံရီးနယ်ပယ်တွင် ထင်ရှားခသူ ဖြစ်ရေ။ ၁၉၁၇ ခုနှစ်၊ နိုဗန်ဘာ ၂၃ ရက်နိတွင် ရက္ခိုင်ပြည်နယ်၊ မြောက်ဦးမြို့၊ ညောင်ပင်စျီးရပ်ကွက်မာ မွီးဖွားခရေ။ ဘားဘာ ဦးကောင်းစံရွှီနန့် မိခင် ဒေါ်အောင်ကြွဇံရို့၏ တဦးတည်းသော သားဖြစ်ရေ။ ဆရာကြီးဦးဦးသာထွန်းရေ ရခိုင်ပညာဟိသုခမိန် မဟာပညာကျော်မျိုးရိုးမှ မွီးဖွားလာသူ ဖြစ်ပါရေ။ အဖိုးဖြစ်သူ ဆရာကြီး ဦးသာထွန်းအောင်နန့် ရခိုင်ကျောက်စာဝန် ဦးစံရွှေဘုရို့မှ ရခိုင်သမိုင်းအမွီအနှစ်များကို လက်ဆင့်ကမ်း ရဟိခသူ ဖြစ်ပါရေ။ ငယ်စဉ်ကပင် ဘားဘာကွယ်လွန်ခရေအတွက်နန့် နဝမတန်းမှ ကျောင်းထွက်ခရရေ။ ယပြီးနောက် အဘိုးဖြစ်သူနန့် အခြားပညာသျှင်တိပါးက ပါဠိ၊ သက္ကတ၊ သမိုင်း၊ ဗေဒင်နန့် ရှီးဟောင်းပညာရပ်တိကို သင်ယူခရေ။ ၁၉၄၄ ခုနှစ်မာ ဒေါ်မစိန်သာနန့် စုံဖက်အကြောင်းပါခရေ။

ပညာသျှင်ဘဝ

ဦးသာထွန်းစွာ ၁၉၅၀ မှ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တထိ မူလတန်းပြဆြာအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခရေ။ ၁၉၅၅ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၇ ခုနှစ်တထိ မြောက်ဦးမြို့ ရှီးဟောင်းသုတေသနဌာနခွဲတွင် ရခိုင်-မြန်မာပဏ္ဍိတ် (Man of Wisdom)အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခပြီးကေ ၁၉၇၇ မှ ၁၉၈၃ ခုနှစ်တထိ အကြံပီးပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် ဆက်ပနာလုပ်ကိုင်ခရေ။ သူစွာ ဝေသာလီမြို့ဟောင်းတူးဖော်ရီးလုပ်ငန်းတွင် ပါဝင်ခပြီးကေ အဂုလက်ဟိ မြောက်ဦးရှီးဟောင်းသုတေသနပြတိုက်ကို စုဆောင်းတည်ဆောက်ထားခသူ ဖြစ်တေ။ ရခိုင်ယိုင်ကျေးမှုအမွီအနှစ်၊ သမိုင်း၊ စာပီ၊ ကျောက်စာတိနန့် ဓလိ့အစိုင်အလာတိကို ထိန်းသိမ်းဖော်ထုတ်ခရေ ပညာသျှင်တဦးလေ့ ဖြစ်ရေ။

ပုံနှိပ်ထုတ်ဝီခရေ စာပီတိ

မြောက်ဦးမြို့ ဘုရားသမိုင်း (၁၉၄၀) ဦးရာဇ်တော်ဓာတ်စာတီ ဘုရားသမိုင်းကျမ်း ပျင်ဆင်ဖြည့်စွက်ချက် (၁၉၅၂-၁၉၅၃) ရက္ခိုင် အမျိုးသမီး သူရဲကောင်း အတ္ထုပ္ပတ္တိ (၁၉၅၃-၁၉၅၄) ရက္ခိုင် ရာဇဝင် သင်္ခေပကျမ်း (၁၉၅၄-၁၉၅၅) မဂ္ဂဇင်းနန့် ဂျာနယ်တိတွင် ရီးသားခရေ ဆောင်းပါးတိ- ဓညဝတီ မဂ္ဂဇင်း၊ ရက္ခိုင်တန်ဆောင် မဂ္ဂဇင်း၊ မန္တလေး ပြည်သူ့ဂျာနယ်၊ ရန်ကုန် မဂ္ဂဇင်းနန့် အခြားစာစောင်တိတွင် ဦးသာထွန်း၊ ဦးသူရိယ စရေ ကလောင်နာမည်တိနန့် ရီးသားခရေ။

နိုင်ငံခြားပညာသျှင်တိကို ကူညီခမှုတိ

သုတေသီ Pamela Gutman ၏ "Ancient Arakan" ကျမ်း ပါမောက္ခ Bernot ၏ ရက္ခိုင်ဝထု "လိပ်ကန်ဖာမ" နန့် "ကျီးဖြူရွာ" စာတမ်းတိ ပါမောက္ခ John O'Kailfor ၏ "စာတီအဆောက်အအုံနန့် နန်းအဆောက်အအုံ" စာတမ်း ပါမောက္ခ Ono Toreru ၏ ရက္ခိုင်စကားပြော လီယူလီသိမ်း အသံထွက်ပုံ စာတမ်းတိ နိုင်ငံရီးလှုပ်ရှားမှုတိမာ ပါဝင်ခရေ။ ဩစတြေလျှနိုင်ငံ အမျိုးရားတက္ကသိုလ် သုတေသီ Pamela Gutman ရီးသားပြုစု ခရီကျမ်း၊ ပြင်သစ်နိုင်ငံ ပါမောက္ခ ဖတ်ဆာဗရ် ရီးသားပြုစု ခရေ ကျမ်း၊ ဂျပန်နိုင်ငံ ပါမောက္ခအိုနိုတိုရူ ရီးသားပြုစုခသော ကျမ်း၊ ဆြာကြီး ဦးလှထွန်းဖြူ ရီးသားပြုစုခသောစာအုပ်တိ၊ ဆြာကြီး ဦးစံသာယောင် ရီးသားပြုစုခသောစာအုပ်တိ၊ ရက္ခိုင်ပြည်နယ် ပြည်သူ့ကောင်စီမှ ထုတ်ဝီခရေစာအုပ်တိ၊ မြန်မာစာပါမောက္ခ ဦးမြိုင်သန့် ပြုစုရီးသားခရီကျမ်းတိမာလေ့ ပါဝင်ကူညီပီးခရေ။ ဆြာကြီးရေ ရက္ခိုင်ပြည်နယ်ထုတ် မဂ္ဂဇင်းတိမာ ရက္ခိုင်သမိုင်း၊ ယိုင်ကျေးမှုစာပီဆိုင်ရာဆောင်းပါးတိကို ရီးသားခပါရေ။

၁၉၈၈ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ ပါတီနိုင်ငံရီးတိ ပေါ်ပေါက်လှာချိန်တွင် ဦးသာထွန်းစွာ နိုင်ငံရီးနယ်ပယ်သို့ ဝင်ရောက်လှာခရေ။ ၁၉၈၈ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဇာလ ၁၂ ရက်နိတွင် Arakan League for Democracy (ALD) ရက္ခိုင်ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ကို နာယကအဖြစ် စတင်တည်ထောင်ခရေ။ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ် အထွေထွေရွီးကောက်ပွဲအတွက် ALD ၏ စည်းရုံးရီးခရီးစိုင်တိတွင် တရားဟောပြောမှုတိ ပြုလုပ်ခရေ။ သူ၏ နိုင်ငံရီးခံယူချက်မှာ မြန်မာနိုင်ငံကို စစ်မှန်သော ဖက်ပြားဆတ်ပြည်ထောင်စုအဖြစ် တည်ထောင်ရန်နန့် တိုင်းရင်းသားတိ တန်းတူအခွင့်အရီးနန့် ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့် ရဟိရန်ဖြစ်ရေ။

၁၉၉၀ ရွီးကောက်ပွဲတွင် ALD ပါတီအတွက် ကျောက်တော်မြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်မှ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းအဖြစ် ဝင်ရောက်နိူင်းပြိုင်ခရေ။ စည်းရုံးရီးခရီးစိုင်တစ်ခုဖြိုက်ရေ မင်းပြားမြို့နယ်၊ ပြားချောင်းကျေးရွာတွင် တရားဟောအယပြီးနောက်ပိုင်း စစ်တွေမြို့၌ ဖမ်းဆီးခံခရရေ။ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ် မေလ ၂၂ ရက်နိတွင် အရီးပေါ်စီမံမှုအက်ဥပဒေ ပုဒ်မ ၅(ည) ဖြင့် စစ်တွေအကျဉ်းထောင်တွင် ထောင်ဒဏ်ချမှတ်ခံခရရေ။

ကွယ်လွန်ခြင်း

ဦးသာထွန်းစွာ ထောင်ကျခံနေစဉ် ၅ လအကြာ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်၊ သြဂုတ်လ ၁၄ ရက်နိတွင် စစ်တွေထောင်တွင်းမာ ကွယ်လွန်ခရေ။ သီဆုံးရခြင်းအကြောင်းရင်းမှာ ဝဏှောက်သွီးကြောပြတ်ရောဂါ (Cerebral Haemorrhage) ကြောင့်ဖြစ်ရေဟု ဖော်ပြခရေ။ သူ၏ ရုပ်ကလာပ်ကို ဇာတိမြောက်ဦးမြို့ကို ပြန်ပနာသယ်ဆောင်လာခပြီးကေ သျှစ်သောင်းပုထိုးတော်ကြီးဘုရားအနီးတွင် မြီမြှုပ်သင်္ဂြိုဟ်ခရေ။ဆရာကြီးမာ သားသမီး(၅)ဦး ကျန်ဟိခပါရေ။